اهانت به اقوام و اقلیت های دینی و مذهبی در حقوق کیفری ایران

ماده ۴۹۹ مکرر قانون مجازات اسلامی (الحاقی ۱۳۹۹)، نقطه عطفی در حقوق کیفری ایران محسوب می شود که برای نخستین بار، به صورت مستقل به جرم انگاری هتک حرمت اقوام، مذاهب و ادیان پرداخته است. این ماده با تصریح بر مجرمانه بودن توهین به قومیت های ایرانی، ادیان الهی و مذاهب اسلامی به رسمیت شناخته شده در قانون اساسی، این رفتارها را در زمره جرایم علیه امنیت ملی قرار داده که حاکی از اراده جدی قانون گذار در حمایت از وحدت ملی و مقابله سخت با رفتارهای مغایر با آن است. تحلیل ساختار حقوقی این ماده نشان می دهد که قانون گذار با طراحی نظامی مستقل و منحصر به فرد، ارکان و عناصر تشکیل دهنده این جرم را به گونه ای ترسیم کرده که از جرم توهین ساده مندرج در مواد عمومی قانون مجازات اسلامی، و نیز از جرایم نفرت مدار (Hate Crimes) در نظام های حقوقی غربی، تفاوت های ماهوی قابل توجهی دارد. این پژوهش که با روش توصیفی تحلیلی و با مراجعه به منابع معتبر حقوق کیفری و نیز مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان سامان یافته، به بررسی تفصیلی ابعاد جرم انگاری موضوع ماده صدرالذکر پرداخته و مولفه های اصلی این جرم را به تفصیل واکاوی کرده، و به تحلیل چالش های تفسیری ناشی از ابهامات موجود در متن ماده و رویه قضایی پرداخته است. پیش بینی هم زمان دو عنوان مجرمانه مقید به نتیجه و غیر مقید به نتیجه در این ماده، ضرورت وجود قصد خاص ایجاد خشونت یا تنش در جامعه در مرتکبان این جرم، و در عین حال، عدم موضوعیت انگیزه مرتکب برای تحقق این جرم (بر خلاف جرایم نفرت مدار)، از جمله مهم ترین نتایج تحلیلی به دست آمده در این پژوهش است. یافته های این تحقیق می تواند در فهم ابعاد مختلف این جرم و تفسیر صحیح از مفاد آن مبتنی بر مراد قانون گذار و بالمآل، بهره برداری دقیق تر از آن در رویه قضایی مفید واقع شود.

کلیدواژه ها:

جرم توهین ، جرم نفرت مدار ، مذاهب اسلامی ، ادیان الهی ، اقوام ایرانی