نسبت قانون طبیعی و شریعت الهی در اندیشه گروسیوس و متکلمان امامی

هوگو گروسیوس، که از وی به عنوان پدر حقوق بین الملل یاد می شود، در «حقوق جنگ و صلح» تفسیر ویژه ای از قوانین طبیعی ارائه می کند که بر اساس آن، این قوانین دارای ثبات و ضرورت عقلی اند و حتی اراده الهی نیز آن ها را دگرگون نمی سازد. این برداشت، در تقابل با تلقی توماس آکویناس از قانون طبیعی قرار می گیرد و از همین رو، برخی آن را گامی در جهت سکولاریزه کردن قانون طبیعی دانسته اند. پرسش اصلی پژوهش حاضر آن است که آیا تفسیر گروسیوس ناگزیر به فهمی سکولار از قوانین طبیعی می انجامد، یا می توان قرائتی ارائه کرد که ضمن پذیرش عقلانی و لایتغیر بودن این قوانین، هم چنان نسبت آن ها با اراده الهی و نظام شریعت محفوظ بماند. یافته های تحقیق نشان می دهد که دیدگاه گروسیوس، از جهاتی، به سان نگرش متکلمان امامیه در باب حسن و قبح و بایدها و نبایدها است. متکلمان امامی در عین باور به حسن و قبح ذاتی و عقلی برخی افعال، آن ها را مورد دستور الهی می دانند و از نگاه آن ها میان احکام شریعت و مدرکات صحیح عقل، رابطه طولی برقرار است. نوشتار پیش رو با رویکرد تحلیلی و با بهره گیری از آراء متکلمان امامی، نتیجه می گیرد که تفسیر سکولار از دیدگاه گروسیوس تفسیر دقیقی نیست و امکان قرائتی عقلی و در عین حال الهی از قانون طبیعی از منظر او وجود دارد.

کلیدواژه ها:

قانون طبیعی ، سکولاریسم ، هوگو گروسیوس ، توماس آکویناس