خانواده، حقوق و اجتماع در «هزار و یک شب»؛ درنگی در فقه اسلامی از منظر ادبیات کهن [به زبان انگلیسی]

این نوشتار به بررسی حکایات «الف لیله و لیله» یا همان «هزار و یک شب»، از دریچه فرهنگ حقوقی اسلام می پردازد و بر تقاطع خانواده، حقوق و جامعه تمرکز دارد. با بهره گیری از ترجمه انگلیسی حسین حداوی (۱۹۹۰م)، از نسخه خطی سوری متعلق به قرن چهاردهم میلادی، این پژوهش به واکاوی نحوه بازنمایی و پرسش گری داستان ها پیرامون جنبه های بنیادین حقوق خانواده، از جمله نکاح، طلاق (به ویژه خلع)، و هکذا ارث می پردازد. جستار حاضر حکایات مذکور را در چارچوب کلان تر سنت قانون گذارانه (Nomothetic) اسلام، که در آن شریعت به مثابه یک نظام جامع اخلاقی حقوقی عمل می کند، قرار داده و تنش های میان قانون الهی و عرف محلی در جوامع اسلامی سده های میانه و پیشامدرن را مورد توجه قرار می دهد. با اتکا بر دانشوران فقه اسلامی و مطالعات ادبی، مقاله بدین امر توجه داشته است است که چگونه مضامین حقوقی در کانون بسط پیرنگ قرار داشته و توامان به عنوان پیش برنده های روایت، و البته ابزاری برای آموزش اخلاقی عمل می کند. با بررسی داستان هایی چون «حکایت سه سیب»، «داستان شاهزاده قمرالزمان و شاهدخت بدور»، و «حکایت خیاط و گوژپشت»، نشان داده ایم که هزار و یک شب نه تنها بازتاب دهنده رویه های حقوقی تاریخی است، بلکه به نقد فساد قضایی، نابرابری جنسیتی و سیاسی شدن عدالت نیز پرداخته است. یافته ها حاکی از آن است که این حکایات به عنوان آموزش مردمی عمل کرده و هنجارهای حقوقی و آرمان های اخلاقی را به مخاطبان متنوعی انتقال داده است. النهایه، نوشتار استدلال می کند که هزار و یک شب جلوه ای از یک تامل مستمر است بر امکانات، محدودیت ها، و ضرورت های اخلاقی عدالت در جهانی ناکامل.

کلیدواژه ها:

فقه اسلامی ، هزار و یک شب ، حقوق خانواده ، نکاح ، طلاق ، عدالت