واکاوی «نظریه شکوفایی بشری» در حقوق مالکیت آمریکا و مطالعه تطبیقی با حقوق اسلامی

نظریه «شکوفایی بشری» به عنوان یکی از رویکردهای نوین حقوق مالکیت در ایالات متحده، کوشیده است نهاد مالکیت را فراتر از منافع فردی تعریف کند و آن را در خدمت رشد قابلیت ها و ارتقای شکوفایی انسانی قرار دهد. این نظریه با تاکید بر تعهد اجتماعی و اصل همبستگی، مالکیت را نهادی اجتماعی می داند که باید در راستای شکوفایی انسان عمل کند. اهمیت این دیدگاه در آن است که مالکیت، به عنوان یکی از ارکان اقتصاد، افزون بر نقشی که در تامین رفاه و تولید ثروت دارد، باید به تعالی اجتماعی و انسانی نیز توجه داشته باشد. در پژوهش حاضر، با بررسی نظریه شکوفایی بشری در حقوق ایالات متحده آمریکا و تحلیل تطبیقی آن با آموزه های حقوق اسلامی، تلاش شده است تا امکان هم راستایی این دو منظومه حقوقی در حوزه حقوق مالکیت مورد مطالعه قرار گیرد. یافته های نوشتار پیش رو که با روش توصیفی تحلیلی سامان یافته، نشان می دهد که اگر چه در حقوق اسلامی، مالکیت به عنوان حقی مطلق و محترم شناسایی شده است، اما از طریق سازوکارهایی هم چون الزام به پرداخت زکات و خمس، تحریم احتکار، اصل تعاون و آموزه استخلاف، در عمل تحت نظارت مصالح عمومی قرار دارد. از این رو، بدون آن که نیاز به بازتعریف ماهیت سنتی حق مالکیت باشد، نظام فقهی اسلام با تاکید بر تعهدات اجتماعی مالک و هدف گذاری بر سعادت انسانی، زمینه ای برای مقایسه با مولفه های نظریه شکوفایی بشری فراهم می آورد. نتیجه مقاله هویداگر این مهم است که حقوق اسلامی، در بطن قواعد سنتی خود، ابزارهای مناسبی برای پاسخ گویی به دغدغه های اخلاقی و اجتماعی معاصر در حوزه حقوق مالکیت فراهم آورده است.

کلیدواژه ها:

تعهد اجتماعی ، همبستگی اجتماعی ، نظریه شکوفایی بشری ، حقوق مالکیت