واکاوی تست و تزریق واکسن در فقه فریقین

شیوع بیماری های واگیردار، نظام سلامت و حیات جوامع بشری را با چالش های فقهی - حقوقی جدی مواجه می سازد. تست انسانی و تزریق عمومی واکسن های نوپدید، به دلیل وجود عوارض احتمالی در برابر ضرورت مقابله با بیماری، مصداق بارز تزاحم بین دو مصلحت (حفظ سلامت فرد از عوارض واکسن و حفظ سلامت جامعه از بیماری) است. این پژوهش با هدف واکاوی حکم این مسئله، به روش تحلیلی - توصیفی و با رویکردی تطبیقی، به بررسی مبانی و ادله فقه امامیه و اهل سنت می پردازد. سوال اصلی آن است که حکم فقهی تست و تزریق واکسن در مذاهب اسلامی چیست؟ یافته های تحقیق نشان می دهد که هر دو مذهب، با اتکا به اصول مشترکی همچون وجوب حفظ نفس (به عنوان یکی از مقاصد اصلی شریعت)، قاعده لاضرر، قاعده ضرورت و لزوم تقدیم مصلحت اهم، بر جواز تست انسانی واکسن تحت شرایطی چون رضایت آگاهانه و حداقل بودن ریسک، اتفاق نظر دارند. همچنین، در شرایطی که واکسیناسیون تنها راه موثر برای مهار بیماری باشد، حاکم شرع (بر اساس ولایت فقیه در فقه امامیه، و مصلحت عامه در فقه اهل سنت) می تواند آن را الزامی کند. تفاوت های جزئی عمدتا در مبانی استدلالی و برخی مسائل فرعی مانند استفاده از ترکیبات حرام در واکسن ظهور می یابد که آن هم در شرایط ضرورت، به جواز منجر می شود.

کلیدواژه ها:

واکسن ، فقه فریقین ، تست انسانی ، حفظ نفس ، مقاصد الشریعه ، قاعده لاضرر ، ولایت حاکم