معاملات معارض با ایجاب ملزم در فقه امامیه و حقوق ایران

ایجاب به دو دسته ساده و ملزم تقسیم می شود. در ایجاب ملزم، موجب نمی تواند از ایجاب رجوع کند، زیرا ایجاب مذکور به دلالت التزامی مستلزم سلب و اسقاط حق رجوع از موجب است. در اثر رجوع از ایجاب، در مدت اعتبار با اعلام قبولی از سوی مخاطب، عقد منعقد می شود، ولی چنانچه موضوع ایجاب عین معین باشد و موجب قبل از اعلام قبولی توسط مخاطب، آن را به شخص ثالثی انتقال دهد، سوال قابل طرح در این خصوص، وضعیت فقهی‑حقوقی معامله معارض انجام شده است. برخی با تشبیه موضوع به معاملات راهن نسبت به عین مرهونه بدون اذن مرتهن، معاملات معارض با ایجاب را غیرنافذ اعلام نموده اند. برخی دیگر صرفا به حق اعلام بطلان معامله معارض مذکور توسط مخاطب اشاره کرده اند. فقهای امامیه در خصوص ایجاب ملزم اظهار نظر نکرده اند، ولی با توجه به ماهیت شرط ضمنی مندرج در ایجاب ملزم که از مصادیق شرط نتیجه منفی است، فقهای امامیه معاملات معارض با شرط نتیجه منفی را عدم نفوذ می دانند. نتیجه حاصل از تحقیق این است که معاملات معارض با ایجاب ملزم، چون به طور ضمنی متضمن سلب حق رجوع از موجب بوده، حق عینی ابتدایی برای مخاطب ایجاد می کند، لذا معامله مذکور به علت وجود مانع در وضعیت مرعی قرار دارد. در صورت اعمال حق توسط مخاطب در مدت اعتبار ایجاب، معامله معارض به علت مانع موجود در  آن که  سبب تزلزل در بقای آن می شود، از همان تاریخ منفسخ می گردد.

کلیدواژه ها:

ایجاب ملزم ، حق عینی ، عدم نفوذ مراعی ، انفساخ ، مراعی