تبیین فرآیند بهره گیری از روش تک نگاری در مطالعات معماری ایران

تک نگاری در حوزه معماری، موضوعی است که طی چند دهه گذشته کم و بیش مورد توجه محققین مختلف قرار گرفته و در مقالات آنان نمود پیدا کرده است. این قبیل از پژوهش ها موجب معرفی، ثبت و مستند نگاری ابنیه ای شده که به علت ناشناخته ماندن، در معرض آسیب قرار گرفته و در حال تخریب بوده اند. علی رغم اهمیت تک نگاری در زمینه ی معماری، تاکنون یک طرح جامع به عنوان یک مرجع برای نگارش این دست از مقالات تهیه نشده و افراد مختلف به شیوه هایی متنوع به نگارش چنین مقالاتی پرداخته اند. بنابراین هدف اصلی در پژوهش حاضر، ارائه ی راهنمایی جامع با مراحل از پیش تعیین شده به منظور انجام این قبیل از پژوهش ها است. بدین منظور در ابتدا تلاش شده تا با مرور نمونه های اولیه ی تک نگاری به ریشه های شکل گیری چنین موضوعی در ایران و جهان پرداخته شود. در ادامه نیز با استناد به روش تحلیل محتوای کیفی به بررسی متن ۵۰ مقاله مربوط به ۷۵ سال گذشته در این حوزه پرداخته و مفاهیم قابل استخراج از هرکدام مشخص شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که این مفاهیم به صورت زیرمجموعه های یک مقوله ی کلی درآمده و این مقولات مراحل تک نگاری را روشن ساخته اند. این مراحل عبارتند از شناسایی، تاریخ نگاری و معماری. در مرحله ی شناسایی به انتخاب و مشاهده ی بنا به صورت مستقیم (بازدید میدانی) و غیرمستقیم (مشاهده تصاویر و طرح های موجود از بنا) پرداخته شده است. در مرحله ی دوم پیشینه تاریخی و موقعیت جغرافیایی منطقه ای که بنا در آن واقع شده، زمان ساخت بنا و سیر تحولات آن از ابتدا تاکنون، سازنده و بانیان بنا و علت نام گذاری آن با استناد به منابعی نظیر اطلس های جغرافیایی، کتیبه های موجود، متون تاریخی، سفرنامه ها، اشعار و ...، مشخص شده اند. در مرحله ی پایانی نیز به توصیف معمارانه بنا پرداخته شده و عناصر فضایی، فرم ظاهری، سازه و شیوه های اجرای بنا، مصالح و تزیینات به کار رفته در آن مشخص شده اند.

کلیدواژه ها:

روش تک نگاری ، معماری ، تحلیل محتوا ، مطالعات معماری ایران