کاربست شهرسازی تاکتیکال در طراحی فضای شهری دوست دار کودک؛ بازخوانی یک تجربه در محله سنگ سیاه شیراز

با آن که در باب ضرورت و اهمیت طراحی و اجرای فضاهای شهری دوست دار کودک، پژوهش های بسیاری صورت پذیرفته است اما هنوز تحقق آن به خصوص در کشورهای در حال توسعه مانند کشور ما، وضعیت قابل قبولی ندارد. یکی از رویکردهایی که می تواند فاصله میان پژوهش و عمل را در پروژه های شهری کوچک مقیاس کم کند و هم زمان مشارکت مردمی را در حداکثر سطح آن، محقق نماید، رویکرد شهرسازی تاکتیکال است. این پژوهش به بررسی نحوه کاربست این رویکرد در تحقق فضای شهری دوست دار کودک در دو بعد فرآیندی و محتوایی می پردازد. در این پژوهش به عنوان یک پژوهش کاربردی، با استفاده از راهبرد کیفی، ضمن انتخاب محله سنگ سیاه به عنوان نمونه مورد مطالعه، یک گروه کانونی ۱۵ نفره از کودکان محله در رده ۸ تا ۱۲ سال تشکیل گردید و با تسهیل گری پژوهش گران در سه جلسه و چهار مرحله منطبق بر فرآیند شهرسازی تاکتیکال، داده ها در قالب گفتگوی شفاهی و گروهی، نقاشی و یاداشت نویسی (انشا) جمع آوری شد. داده ها در هر مرحله مورد تحلیل محتوای کیفی قرار گرفت و یافته‎ها در قالب پنج موضوع: ۱- ویژگی های فضای شهری مورد علاقه کودکان؛ ۲- سنجش وضع موجود محله از نگاه کودکان؛ ۳- مکان گزینی فضا برای حضور کودکان در سطح محله توسط آنان؛ ۴- طراحی و سناریو سازی برای مکان منتخب و ۵- فرآیند انتخاب گزینه بهینه برای فضای مورد نظر، دسته بندی و تدوین گردید. یافته های پژوهش در لایه محتوا، تبیینی از ویژگی های فضای شهری دوست دار کودک از نگاه خود آنان را به دست داده و نشان می دهد شاخص های امنیت و ایمنی، سبزینگی، وجود تجهیزات مناسب بازی و فراغت کودک، پاکیزگی و بهداشت فضا بیشترین اهمیت را از نگاه کودکان داراست. در لایه فرآیندی، مراحل پروژه، در قالب فرآیند پنج گانه شهرسازی تاکتیکال؛ «همدلی»، «طرح موضوع»، «ایده پردازی»، «اجرای پروژه» و «آزمون» تبیین و ارائه شده است. پژوهش حاضر می تواند به عنوان چارچوب و الگویی تجربه شده در فرآیندتسهیل گری پروژه های تاکتیکال کودک محور توسط سازمان های مردم نهاد و برنامه ریزان و طراحان شهری مورد کاربست قرار گیرد و بر تصمیم گیری و تصمیم سازی نهادهای مدیریت شهری برای زمینه سازی حقوقی و قانونی پیش برد این دست پروژه ها اثربخش باشد.

کلیدواژه ها:

شهرسازی تاکتیکال ، فضای شهری دوست دار کودک ، طراحی شهری