تحلیل ردپای انرژی در تولید برنج، ذرت علوفه ای و سیب زمینی (مطالعه موردی: سه شهرستان استان لرستان)

افزایش جمعیت و تقاضا برای غذا تغییراتی را در عملیات های کشاورزی و بالا رفتن مصرف نهاده هایی چون سوخت، برق، کودهای شیمیایی و سموم به همراه داشته است. این پژوهش به تحلیل و مقایسه مصرف آب و انرژی در تولید برنج، ذرت علوفه ای و سیب زمینی در شهرستان های درود، کوهدشت و ازنا در استان لرستان در سال ۱۴۰۳ می پردازد. جامعه آماری شامل هزار کشاورز فعال در تولید این محصولات در شهرستان های مذکور بوده و حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران (با سطح اطمینان ۹۵ درصد و میزان خطای ۷ درصد)، ۱۸۸ نفر برآورد گردید. مقایسه مصرف انرژی ورودی در محصولات سیب زمینی، برنج و ذرت علوفه ای نتایج متفاوتی را نشان داد به طوری که، سیب زمینی با ۱۲۳۰۴۸ مگاژول بر هکتار، بیشترین و ذرت علوفه ای با ۹۸۶۴۴ مگاژول، کمترین میزان مصرف انرژی را دارند. همچنین، ذرت علوفه ای با ۸۵/۶۰ درصد بالاترین وابستگی نسبی به انرژی سوخت را دارد، در حالی که این نسبت برای برنج ۵۰ درصد و سیب زمینی ۱۷/۵۸ درصد است. این یافته بر اهمیت تفکیک منابع انرژی برای درک بهتر الگوهای مصرف در محصولات مختلف تاکید دارد. مقایسه اجزای انرژی ورودی، حاکی از بالابودن سهم سوخت فسیلی در همه محصولات است؛ بیشترین درصد سوخت در ذرت علوفه ای (۸۵/۶۰ درصد) و بیشترین میزان عددی مربوط به سیب زمینی (۰۹/۷۱۵۰۸۴ مگاژول در هکتار) است. پس از سوخت فسیلی، ماشین آلات کشاورزی با متوسط سهم ۳۰ درصد و کودهای شیمیایی با میانگین ۱۰ درصد در رتبه های بعدی قرار دارند. از نظر مصرف انرژی آب آبیاری، برنج (۲۸/۹ درصد) و ذرت علوفه ای (۰۶/۲ درصد) به ترتیب بیشترین و کمترین میزان را دارند. نتایج فوق تاکید می نماید که ارتقاء کارایی مصرف انرژی در بخش کشاورزی کشور نیازمند راهکارهایی از جمله استفاده از فناوری های نوین آبیاری، اصلاح شیوه های مصرف نهاده ها، آموزش بهره برداران و توسعه کشاورزی پایدار و دانش بنیان است.

کلیدواژه ها:

آب آبیاری ، بهره وری انرژی ، کود نیتروژنی ، لرستان ، مصرف انرژی