تاثیر تغییر کاربری زمین بر مشخصه های ریشه و پویایی آنزیم های خاک در اکوسیستم خزری

ناحیه خزری یکی از غنی ترین اکوسیستم های جنگلی ایران است که نقش مهمی در پایداری زیست محیطی و چرخه عناصر غذایی دارد. با این حال، تخریب ناشی از فعالیت های انسانی موجب کاهش پوشش گیاهی و اختلال در عملکرد زیستی خاک شده است. از آنجاکه مشخصه های ریشه و فعالیت آنزیم های خاک شاخص های حساسی نسبت به تغییر کاربری اراضی هستند، این پژوهش با هدف بررسی اثر تخریب و احیای پوشش گیاهی بر ویژگی های ریشه و فعالیت های آنزیمی خاک در ناحیه خزری انجام شد. مطالعه در حوزه کلارآباد (غرب مازندران) و در هفت نوع کاربری شامل جنگل طبیعی، جنگل کاری آمیخته با گونه پلت- توسکا، جنگل کاری خالص با گونه پلت، جنگل کاری خالص با گونه توسکا، جنگل کاری با گونه غیر بومی سکویا، جنگل مخروبه و رویشگاه علف زار انجام گرفت. در هر رویشگاه سه قطعه یک هکتاری انتخاب و نمونه برداری خاک در سه عمق صفر تا۱۰، ۱۰–۲۰ و ۲۰–۳۰ سانتی متر انجام شد. هم زمان نمونه های ریشه از عمق صفر تا۳۰ سانتی متر برداشت گردید. بدین منظور در هر یک از رویشگاه های مورد مطالعه ۱۲ نمونه ریشه و ۳۶ نمونه خاک از سه عمق مورد مطالعه برداشت و جهت تجزیه و تحلیل به آزمایشگاه انتقال داده شد. ویژگی های ریشه، عناصر غذایی ریشه و فعالیت آنزیم های خاک با روش های استاندارد اندازه گیری و تحلیل آماری کلیه داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه ۲۲ انجام شد. همچنین از تحلیل مولفه های اصلی (PCA) برای بررسی روابط بین پوشش گیاهی، مشخصه های ریشه و فعالیت های آنزیمی خاک در عمق های مختلف استفاده شد. طبق نتایج پژوهش حاضر بیشترین زی توده ریزریشه و درشت ریشه و نیز بالاترین مقادیر عناصر غذایی ریزریشه در رویشگاه جنگل طبیعی مشاهده شد، در حالی که نسبت کربن به نیتروژن ریشه ها در جنگل مخروبه بیشینه بود. فعالیت آنزیم های اسیدفسفاتاز، آریل سولفاتاز و اینورتاز در جنگل طبیعی و در عمق سطحی خاک بیشترین مقدار را داشت و بیشترین فعالیت اوره آز در رویشگاه احیاشده با توسکا ثبت شد. در تمامی رویشگاه ها با افزایش عمق خاک، فعالیت آنزیم ها کاهش یافت. نتایج پژوهش حاضر نشان داد که تخریب و تغییر کاربری اراضی با کاهش پوشش گیاهی موجب افت زی توده ریشه و فعالیت آنزیم های خاک می شود، در حالی که رویشگاه های طبیعی و احیاشده از عملکرد زیستی مطلوب تری برخوردارند. بنابراین، مشخصه های ریشه و فعالیت آنزیم های خاک شاخص های مناسبی برای ارزیابی اثرات تخریب و موفقیت برنامه های احیای پوشش گیاهی در جنگل های ناحیه خزری محسوب می شوند.

کلیدواژه ها:

تغییر پوشش گیاهی ، درشت ریشه ، ریز ریشه ، فعالیت اکوشیمی ، عمق خاک