بازخوانی مکانیسم شدت، تناسب و ابدیت عذاب جهنم در قرآن

نوشتار حاضر با هدف پاسخ گویی به چالش های معاصر درباره اعتبار وحیانی قرآن در تبیین مکانیسم جزا، به بازخوانی نظام مند مفاهیم «شدت»، «تناسب» و «ابدیت» عذاب دوزخ می پردازد. مسئله اصلی تحقیق، مواجهه با اتهام «غیرعقلانی بودن کیفرهای نامتناهی» است؛ آن هم از رهگذر عبور از تفسیرهای عامیانه و تکیه بر تحلیل ساختار زبان شناختی قرآن و هستی شناسی کالبد اخروی. روش تحقیق مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی با رویکرد استقرایی و بررسی شبکه معنایی واژگان وحیانی است. یافته های بخش نخست (تحلیل آماری واژگان) نشان می دهد که قرآن با بهره گیری از الگوی «تخصیص واژگانی»، قید ابدیت (ابدا) را به گروهی خاص از معاندان اختصاص داده و برای اکثریت گناهکاران، قائل به تناهی و پایان پذیری جزاست. در بخش دوم، با واکاوی ویژگی های کالبد اخروی روشن می شود که طراحی این کالبد برخلاف قوانین زیست شناسی جهان طبیعت، بر محور «صیانت از هوشیاری نفس مدرک» و «تداوم نطق» سامان یافته است تا امکان تنبه و بیداری معرفتی فراهم شود. نتایج پژوهش براساس «اصل وفاق» و «تجسم اعمال» نشان می دهد که عذاب در منطق قرآنی، نه انتقامی صرفا فیزیکی، بلکه فرایندی تکوینی و ترمیمی برای تطهیر وجودی و بازگرداندن انسان به مدار رحمت واسعه الهی است. براین اساس، دوزخ نه بن بستی خشن، بلکه گدازگاهی برای استحاله است که با زوال ملکات عرضی، موضوعیت خود را از دست می دهد و در نهایت، در افق رحمت ذاتی حق معنا می یابد.

کلیدواژه ها:

قرآن کریم ، خلود ، ابدیت عذاب ، تجسم اعمال ، کالبد اخروی ، رحمت الهی