چرخه ارتباطی مکانیسم های دفاعی در شخصیت قرآنی برادران حضرت یوسف(ع)

داستان های قرآنی، فراتر از روایت های تاریخی، بستری غنی را برای تحلیل های روان شناختی فراهم می کنند. باوجود جایگاه والای داستان حضرت یوسف(ع) در متون دینی، واکاوی آن با رویکرد های روان شناختی در چهارچوبی نظام مند کم تر مدنظر قرار گرفته است. نوشتار حاضر در پرتو نظریه «مکانیسم های دفاعی» زیگموند فروید، که بر مبنای آن «من فرد» در مواجهه با اضطراب به روش های ناهوشیاری متوسل می شود، بر آن است تا چگونگی شکل گیری چرخه ارتباطی مکانیسم های دفاعی برادران آن حضرت و نقش «بلوغ من» و «ابطال واقعیت» را در تحول روانی آن ها تبیین کند.نتایج این جستار که با روش تحلیل محتوای کیفی به دست آمده، نشان می دهد که مکانیسم های دفاعی برادران در قالب چرخه ای چهارمرحله ای عمل کرده و به رفتارهای مخرب آن ها انجامیده است. این چرخه با «دلیل تراشی» برای توجیه رفتار گناه آلود آغاز شده، با جابه جایی خشم از پدر به حضرت یوسف(ع) و فرافکنی عامل گمراهی به پدر تقویت می شود و درنهایت با «برون ریزی» (قراردادن حضرت در چاه) به اوج می رسد. مواجهه با حضرت یوسف(ع) و ابطال واقعیت، عامل شکست این چرخه است؛ به گونه ای که «من بالغ» با توسل به مکانیسم «بی اثرسازی» به یکپارچگی و تعادل دست می یابد.

کلیدواژه ها:

قرآن کریم ، برادران یوسف(ع) ، فروید ، مکانیسم های دفاعی