تحلیلی بر ویژگی های معماری کنیسه های محله جویباره اصفهان در دوره قاجار بر مبنای نگرش سامانه ای در معماری

زندگی قوم یهود و همزیستی مسلمانان و یهودیان در اصفهان قدمت طولانی دارد؛ به طوری که کنیسه های زیادی در این شهر بناشده است. اکثر این کنیسه ها که از دوره قاجار به جامانده اند، در محله یهودی نشین جویباره اصفهان با بیشترین جمعیت یهودی ساکن، احداث شده اند. هدف اصلی در این پژوهش شناخت و تحلیل ویژگی های معماری کنیسه های دوره قاجاری اصفهان بر مبنای نگرش سامانه ای در معماری و با توجه به پاسخ دهی آن ها به نیازهای فرهنگی- مذهبی یهودیان محله جویباره است. پرسش اصلی پژوهش حاضر آن است که ویژگی ها و اصول معماری کنیسه های قاجاری محله جویباره اصفهان چیست. برای پاسخ به این پرسش، با بهره گیری از مطالعات کتابخانه ای و میدانی و استفاده از روش قیاسی- تحلیلی، در گام نخست معماری این کنیسه ها ازنظر چهار سامانه زمینه (فرهنگی- محیطی)، کارکردی، کالبدی و سازه ای مورد تحلیل قرارگرفته است. سپس ویژگی های معماری آن ها مقایسه و الگوهای معماری رایج در این کنیسه ها بازشناسی شده است. باوجود مشابهتی که کمابیش در بیشتر کنیسه های قاجاری اصفهان دیده شد، اما تفاوت هایی نیز در این بناها ازلحاظ ویژگی های فضایی- کارکردی (گونه شناسی هندسه پلان عبادتگاه و فضاهای اصلی) و ویژگی های کالبدی- ساختاری (آرایه، نورگیری و سازه) مشاهده شد. سپس در گام آخر اصول معماری کنیسه های محله جویباره اصفهان در دوره قاجار مانند تواضع در معماری، سلسله مراتب فضایی، درون گرایی مرکزگرایی، محوربندی فضایی و عرصه بندی فضایی نیز استخراج شد.

کلیدواژه ها:

نگرش سامانه ای در معماری ، کنیسه ، محله جویباره ، دوره قاجار