آینده نگاری شهر هوشمند فراگیر با استفاده از برنامه ریزی سناریو-مبنا (مطالعه موردی: شهر رشت)

تحولات فناورانه و دیجیتالی در عرصه شهرسازی، منجر به ظهور مفهوم «شهر هوشمند» شده اند؛ اما آنچه امروزه بیش از پیش اهمیت دارد، «فراگیر بودن» این شهرهاست. در واقع، شهر هوشمند باید نه تنها تکنولوژیک، بلکه عادلانه، مشارکتی و پاسخ گو باشد. با این حال مسیر تحقق چنین شهری، مملو از عدم قطعیت های سیاسی، نهادی و اجتماعی است. در این پژوهش، آینده شهر هوشمند فراگیر در کلان شهر رشت در افق سال ۱۴۲۰ شمسی (۲۰۴۰ میلادی) با رویکرد سناریونویسی بررسی شده است. هدف پژوهش شناسایی پیشران های کلیدی موثر بر تحقق شهر هوشمند فراگیر و تولید سناریوهای ممکن آینده با استفاده از روش GBN است. بدین منظور ابتدا با برگزاری جلسات گروه کانونی (۴ جلسه، ۲۵ نفر) با مشارکت خبرگان حوزه های شهرسازی، فناوری و حکمرانی شهری، فهرستی از پیشران ها استخراج گردید و پس از ورود به نرم افزار میک مک، پیشران های کلیدی شناسایی شدند. سپس با روش ماتریس اهمیت - عدم قطعیت، دو پیشران کلیدی شامل «سطح شفافیت و باز بودن سیستم های مدیریتی شهری» و «میزان مشارکت فعال و آنلاین شهروندان در تصمیم گیری شهری» به عنوان دو عدم قطعیت کلیدی شناسایی شدند. بر پایه ترکیب این دو پیشران، چهار سناریوی ممکن ترسیم شد: شهر شیشه ای با فضاهایی همچون حکمرانی شفاف، مشارکت مردمی و زیرساخت های دیجیتال باز؛ شهر نخبگان هوشمند (بالا-پایین) با شرایطی همچون داده های باز در اختیار نخبگان و تکنوکرات ها، بدون مشارکت توده؛ سناریوی فناوری بی صدا (پایین-بالا) با مشارکت اجتماعی بالا، اما در فضای تصمیم گیری تاریک و شهر بسته (پایین-پایین) با انحصار داده، مشارکت حداقلی و حاکمیت کنترل گر همراه خواهد بود. یافته ها نشان می دهد که در مسیر دستیابی به شهر هوشمند فراگیر، صرفا توسعه فناوری کافی نیست، بلکه کیفیت نهادهای مدیریتی و میزان مشارکت پذیری جامعه نقش تعیین کننده دارند. سناریوهای ترسیم شده، ابزاری برای آماده سازی ذهن مدیران شهری در مواجهه با آینده های ممکن و توسعه راهبردهای انطباق پذیر محسوب می شوند.

کلیدواژه ها:

شهر هوشمند ، شهر فراگیر ، آینده ی شهری ، رشت