مدل سازی مکانی پراکنش چاه های آب و شناسایی پهنه های بحرانی افت آب زیرزمینی با استفاده از رگرسیون لجستیک و GIS

چکیدهاین پژوهش با هدف تحلیل پراکنش مکانی چاه های عمیق استان لرستان و شناسایی پهنه های بحرانی برداشت آب زیرزمینی، به منظور پیشگیری از افت تراز آبخوان ها انجام شد. برای این منظور، از داده های مکانی و رگرسیون لجستیک در محیط ArcGIS Pro استفاده شد و ارتباط بین موقعیت چاه ها و عوامل فیزیوگرافی شامل ارتفاع، بارندگی، فاصله از آبراهه، شیب و جهت دامنه مورد بررسی قرار گرفت. محدوده مطالعه با وسعت حدود ۲۸٬۵۰۰ کیلومتر مربع در غرب ایران قرار دارد و تنوع اقلیمی و توپوگرافی آن امکان تحلیل دقیق نقش متغیرهای طبیعی را فراهم می سازد. داده های ورودی شامل موقعیت چاه ها، مدل رقومی ارتفاع، شبکه آبراهه ها و میانگین بارندگی ده ساله اخیر (۱۳۹۲–۱۴۰۲) بود.نتایج نشان داد که احتمال وقوع چاه ها در پنج طبقه خیلی کم تا بحرانی قابل تقسیم است. بیشترین مساحت استان در طبقات متوسط (۳۷/۲ درصد) و زیاد (۳۵/۱ درصد) قرار گرفت و حدود ۱۲/۶ درصد از مساحت استان در پهنه بحرانی واقع شد. این نواحی عمدتا در مناطق دشتی، کم ارتفاع و نزدیک به آبراهه ها متمرکز هستند. ارزیابی مدل با منحنی ROC (AUC = ۰.۸۰۱) و شاخص های هوسمر–لمشاو و Nagelkerke R² بیانگر دقت مناسب مدل بود.بررسی نقشه های پهنه بندی نشان داد که تراکم زیاد چاه ها در نواحی بحرانی موجب افت سطح آب زیرزمینی، افزایش شوری و بیلان منفی پایدار شده است. بر این اساس، توسعه کشاورزی و حفر چاه جدید در این مناطق باید متوقف شود. نتایج این مطالعه می تواند برای مدیریت پایدار منابع آب زیرزمینی و تعیین مناطق ممنوعه برداشت در استان لرستان مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

آب زیرزمینی ، رگرسیون لجستیک ، ArcGIS Pro ، پهنه بندی خطر ، چاه های عمیق