مسلمانان جنوب قفقاز و طلیعه های روشنفکری روس گرا؛ درآمدی بر احوال و اشعار قاسم بیگ ذاکر جوانشیر (۱۷۸۴-۱۸۵۷م / ۱۲۳۶-۱۱۶۳ه.ش)

قاسم بیگ «ذاکر» علی بیگ اوغلو ساری جالی جوانشیر، یکی از پدران بنیانگذار ادبیات مدرن در مناطق مسلمان نشین جنوب قفقاز در اوایل قرن نوزدهم است. او برادرزاده پناه علی خان، حاکم قراباغ بود. در این مقاله نویسندگان بر آنند تا با بررسی زندگی قاسم بیگ، ارزش ادبی و نوآوری های او در زبان ترکی آذری را بررسی کنند و مضامین اصلی اشعار قاسم بیگ و تاثیر آن بر جریان روشنفکری پس از آن را بیابند. این تحقیق در حوزه پژوهش های تاریخی است که با هدف توصیف و تبیین مسئله پژوهش مورد نظر صورت می گیرد و با اتخاذ رویکرد «مطالعه موردی» و با تمسک به روش تحلیل اسنادی-کتابخانه ای به بررسی سوالات مسئله پژوهش می پردازد. نتایج این پژوهش نشان می دهد که ذاکر ضمن وابستگی به آموزه های شیعی، چندین عادت بحث برانگیز را درادبیات مسلمانان جنوب قفقاز پایه گذاری کرد که مهم ترین آن ها سنت روسوفیلی و هجو علمای دینی بود. این دو مقوله در سال های بعد به طرز شگفت آوری، به دال های محوری روشنفکران مسلمان جنوب قفقاز تبدیل شدند و مسبب تغییرات مهمی در هویت مردم این منطقه شدند.

کلیدواژه ها:

Gasim bey Zakir ، Caucasus ، Karabakh ، Javanshir ، Intellectualism ، قاسم بیگ ذاکر ، قفقاز ، قراباغ ، جوانشیر ، روشنفکری