بررسی ساختار بصری بدن اسب در نسخ دامپزشکی اسلامی(سده های نخستین تا سده ۱۱ هجری)

در سنت علمی تمدن اسلامی، انتقال دانش تنها به بیان نوشتاری محدود نبود و در بسیاری از حوزه ها از ابزارهای بصری برای توضیح و تثبیت مفاهیم استفاده شده است. در میان این حوزه ها، متون پزشکی و دامپزشکی از جمله آثاری هستند که در آن ها تصویرگری به عنوان وسیله ای برای فهم ساختار بدن و آموزش عملی اهمیت ویژه ای یافت. نسخه های بیطاری نیز در همین چارچوب، با بهره گیری از تصویر و متن به انتقال دانش مربوط به شناخت و درمان حیوانات می پرداختند. تصویرگری علمی در نسخه های اسلامی صرفا روشی برای زیباسازی متن نبود، بلکه نقشی اساسی در انتقال بهتر دانش، تبیین مفاهیم تخصصی و آموزش عملی ایفا می کرد. در میان موضوعات گوناگون مصور در این آثار، بدن حیوانات و به ویژه اسب، جایگاهی ویژه دارد. پژوهش حاضر، با هدف واکاوی ساختار بصری شیوه تشریح نگاری بدن اسب در نسخ دامپزشکی اسلامی (سده های نخستین اسلامی تا ۱۱ هجری) به بررسی نسبت میان تصویر و مطالب علمی پرداخته است. پرسش این است که تشریح نگاری اسب در نسخ دامپزشکی اسلامی به چه شیوه ای و با کدامین ویژگی های[R۲.۱] بصری صورت گرفته است؟ روش این پژوهش توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر خوانش بصری و محتوایی تصاویر و متن های همراه آن ها صورت گرفته است.یافته ها نشان می دهد که تصویر اسب در آثاری یا محوریت دامپزشکی یا همان بیطاری، نه صرفا ماهیتی هنری دارد و نه کاملا علمی تلقی می شود، بلکه حاصل هم نشینی دانش تجربی و سنت های بیان تصویری است. در این نسخ، تصاویر با حذف جزئیات غیرضروری، ساده سازی بصری، نشانه گذاری نوشتاری و تاکید بر نماهای نیم رخ و گاه فوقانی، به منزله ابزاری آموزشی و کاربردی برای شناخت ساختار بدن و درمان بیماری ها عمل می کردند. بدین ترتیب، تصویرگری اسب در این متون را می توان نوعی بازنمایی کارکردی و شناختی دانست که در آن تصویر در خدمت انتقال دانش دامپزشکی قرار گرفته است. این پژوهش نشان می دهد که نسخ دامپزشکی اسلامی واجد سنتی تصویری هستند که در آن، تصویر نه عنصر تزئینی بلکه مکمل متن و ابزار فهم علمی بدن حیوانات است.

کلیدواژه ها:

دانش دامپزشکی ، بیطاری ، نسخ دامپزشکی اسلامی ، بازنمایی بصری ، تشریح نگاری اسب