بازخوانی انتقادی قرائت های مستشرقان شیعه پژوه از «عصمت» در اندیشه امامیه با تاکید بر مسئله جبر و اختیار

پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی-انتقادی، با روش تحلیلی، انتقادی و مقایسه ای پژوهش های مستشرقان را پیرامون جبر و اختیار در عصمت بررسی کرده و با تفکیک نظام مند میان جبر و اختیار در «عصمت از گناه» و «عصمت از خطا، سهو و نسیان»، از یک سو، و تفکیک میان جبر و اختیار در «وصول به مقام عصمت» و «عمل معصوم در سایه عصمت»، از سوی دیگر، میزان انطباق پژوهش ایشان با دیدگاه متداول متکلمان امامیه را می سنجد. یافته های پژوهش نشان می دهد دونالدسون، مکدرموت، اشمیتکه و مادلونگ توانسته اند تصویری نسبتا صحیح و روشن از دیدگاه رایج امامیه ارائه دهند. در مقابل، برخی مستشرقان همچون هالیستر، موجان مومن و پینالت با ارائه تبیینی ناقص از مفهوم عصمت، به طور ضمنی زمینه برداشت جبری از رفتار معصومان (ع) را فراهم ساخته اند. تحلیل نادرست از اختیار معصومان (ع) ناشی از عدم درک صحیح چگونگی استمرار عصمت است. دونالدسون دیدگاه مجلسی را ذکر اما از ارائه جمع بندی نهایی و نظر مختار ایشان در رابطه با روایات مرتبط با بحث غفلت ورزیده است. در حوزه براهین کلامی، اشمیتکه و دونالدسون تقریر صحیحی از استدلال های امامیه آورده اند، اما مادلونگ، بدون بازسازی دقیق براهین، اختیار را مفروض گرفته و به نقش استحقاق ثواب، به عنوان مقدمه اصلی استدلال متکلمان امامیه، توجه کافی نکرده است.

کلیدواژه ها:

جبر و اختیار ، مستشرقان ، عصمت ، شیعه پژوهی ، آموزه های شیعی ، امامیه