تاثیر اکسین ها بر کیفیت ریشه و یکپارچگی آناتومیکی در نخل خرمای کشت شده در شرایط کشت بافتی (Phoenix dactylifera L.) رقم میرهاج

هدف: ریشه زایی مرحله ای حیاتی در ریزازدیادی نخل خرما محسوب می شود و کیفیت ریشه یکی از عوامل تعیین کننده مهم در استقرار موفق گیاهچه است. این مطالعه با هدف بررسی اثرات دو اکسین پرکاربرد، ایندول-۳-بوتیریک اسید و نفتالین استیک اسید، بر کارایی ریشه زایی، مورفولوژی ریشه و ساختار آناتومیکی در نخل خرمای رقم میرهاج کشت شده در شرایط کشت بافتی انجام شد. مواد و روش ها: این آزمایش در سال ۲۰۲۴ با استفاده از شاخساره های حاصل از جنین زایی سوماتیکی غیرمستقیم رقم میرهاج انجام شد. شاخساره های یکنواخت در مرحله طویل شدن انتخاب و در محیط نیمه جامد Murashige and Skoog (MS) با غلظت کامل، حاوی IBA یا NAA با غلظت های ۱/۰، ۲۵/۰، و ۵۰/۰ میلی گرم در لیتر کشت شدند. شش تیمار در قالب طرح کاملا تصادفی با ۱۵ تکرار برای هر تیمار تنظیم شدند که در آن هر شاخساره به عنوان یک تکرار در نظر گرفته شد. سه شاخساره در هر بطری ۳۸۰ میلی لیتری حاوی ۵۰ میلی لیتر محیط کشت قرار داده شدند. پس از هشت هفته، داده های مربوط به درصد ریشه زایی، تعداد ریشه در هر شاخساره، طول ریشه، تشکیل ریشه های ثانویه و میزان بروز ناهنجاری های ریشه جمع آوری شد. برای تجزیه وتحلیل آناتومیکی، مقاطع عرضی از ریشه های سالم و دارای ناهنجاری تهیه و با استفاده از میکروسکوپ نوری بررسی شدند.نتایج: نوع و غلظت اکسین تاثیر معنی داری بر عملکرد ریشه زایی و مورفولوژی ریشه داشت. NAA با غلظت های ۲۵/۰ و ۵۰/۰ میلی گرم در لیتر بیشترین درصد ریشه زایی (۹۰%) را ایجاد کرد و تعداد ریشه ها در هر شاخساره را افزایش داد. در مقابل، IBA با غلظت ۱/۰ میلی گرم در لیتر منجر به تولید بلندترین ریشه ها شد که نشان دهنده ظرفیت بهتر برای طویل شدن ریشه بود. بااین حال، غلظت های بالاتر NAA موجب کوتاه تر شدن ریشه ها و افزایش قابل توجه ناهنجاری های ریشه شد؛ به طوری که میزان ناهنجاری ها در غلظت ۵۰/۰ میلی گرم در لیتر به ۵۰% رسید. در غلظت های پایین IBA هیچ گونه ناهنجاری مشاهده نشد. تجزیه وتحلیل آناتومیکی، ناهنجاری های ساختاری شدیدی را در ریشه های دارای ناهنجاری نشان داد که شامل اختلال در بافت های آوندی و سازمان یافتگی نامنظم سلولی بود.نتیجه گیری: یافته های این پژوهش وجود یک توازن میان کارایی ریشه زایی و کیفیت ریشه را نشان می دهد. اگرچه NAA درصد ریشه زایی را بهبود بخشید، اما بر ساختار ریشه اثر منفی داشت. IBA با غلظت پایین، به ویژه ۱/۰ میلی گرم در لیتر، تحت شرایط مورد بررسی موجب تولید ریشه های بلندتر و بدون ناهنجاری مشاهده شده شد؛ بنابراین، این غلظت می تواند برای تولید ریشه هایی با ساختار مورفولوژیکی و آناتومیکی سالم مناسب باشد.

کلیدواژه ها:

ایندول-۳-بوتیریک اسید (IBA) ، رقم میرهاج ، کشت بافت ، نخل خرما ، نفتالین استیک اسید (NAA)