اثر تیمار آزید سدیم (NaN₃) بر رشد درون شیشه ای و تنوع ژنتیکی پایه Garnem

هدف: آزید سدیم یک ماده شیمیایی جهش زا است که برای ایجاد تنوع ژنتیکی در گیاهان مورد استفاده قرار می گیرد. هدف از این مطالعه، بررسی اثر غلظت های مختلف آزید سدیم بر رشد درون شیشه ای پایه Garnem و شناسایی تغییرات احتمالی در توالی ژن کلروپلاستی rbcL پس از تیمار بود.مواد و روش ها: این مطالعه بر روی پایه Garnem تحت شرایط درون شیشه ای، از اوت ۲۰۲۱ تا ژوئن ۲۰۲۲ انجام شد. ریزنمونه های همگن با آزید سدیم در غلظت های ۱۳ و ۲۶ میلی گرم در لیتر به مدت ۶۰ دقیقه تیمار شدند و نمونه های تیمارنشده به عنوان شاهد در نظر گرفته شدند. هر تیمار شامل ۱۰ تکرار مستقل بود. پس از تیمار، ریزنمونه ها در محیط تکثیر حاوی ۶ میلی گرم در لیتر کینتین (Kin) و ۱ میلی گرم در لیتر ۶-بنزیل آمینوپورین (BA) کشت شدند. درصد مرگ ومیر، تعداد شاخه ها، طول شاخه ها و تعداد برگ ها ارزیابی شد. همچنین، قطعه ای از ژن rbcL با استفاده از روش PCR تکثیر و در نمونه های شاهد و تیمارشده تعیین توالی شد. میزان شباهت توالی ها با استفاده از BLAST بررسی گردید.نتایج: آزید سدیم بر زنده مانی و رشد شاخه ها تاثیر گذاشت. بیشترین میزان مرگ ومیر ریزنمونه ها (۷۰ درصد) در غلظت ۲۶ میلی گرم در لیتر مشاهده شد، در حالی که در تیمار شاهد هیچ مرگ ومیری ثبت نشد. بیشترین میانگین تعداد شاخه ها و برگ ها در تیمار شاهد به دست آمد. طول شاخه ها نیز بین تیمارها متفاوت بود؛ به طوری که بیشترین مقدار در غلظت ۲۶ میلی گرم در لیتر و کمترین مقدار در غلظت ۱۳ میلی گرم در لیتر مشاهده شد. مقایسه توالی ها نشان داد که در ناحیه مورد مطالعه از ژن rbcL در نمونه های تیمارشده، تغییرات احتمالی در برخی نوکلئوتیدها وجود دارد. توالی های مورد مطالعه شباهت بالایی با توالی مرجع ژن rbcL در گونه Prunus persica با شماره دسترسی JN۱۱۴۸۳۶.۱ در بانک ژنی GenBank داشتند.نتیجه گیری: آزید سدیم به صورت وابسته به غلظت بر زنده مانی و رشد درون شیشه ای ریزنمونه های پایه Garnem تاثیر گذاشت. همچنین، پس از تیمار، تغییراتی در توالی ناحیه مورد مطالعه از ژن کلروپلاستی rbcL مشاهده شد. بااین حال، برای تایید ماهیت جهشی این تغییرات، قابلیت وراثت آن ها و میزان گسترش این تغییرات، انجام مطالعات بیشتر با تعداد تکرارهای زیستی بیشتر و تعیین توالی نواحی ژنومی اضافی ضروری است.

کلیدواژه ها:

آزید سدیم ، پایه هلو ، تعیین توالی ، مواد جهش زا ، Garnem