<span lang="FA">خوانشی دلوزی از واژه «عشق» در شعر فردوسی و حافظ شیرازی

«ژیل دلوز»، فیلسوف پست مدرن فرانسوی به هنگام سخن گفتن از واژه عشق- بدون آنکه در بستار یا معنای جهان­شمول این واژه گرفتار شود- آن را «جهان امکانات گسترده حیات و شدن» می­بیند و می­گوید به اندازه تمام هستی­های قابل تصور می­توان شیوه ادراک، تجربه، آموختن و ابداع در مفهوم عشق خلق کرد. او ادبیات را خاستگاه عشق و مظهر آژانسمان؛ یعنی عاملیت فضاسازی و خلق معنا می­داند. مسئله اصلی این جستار آن است که واژه عشق در شعر فردوسی و حافظ از چه آژانسمانی برخوردار است؟ پاسخ مفروض آن است که عشق در شعر به دلیل برخورداری از دو خصلت «شدن» و «وانمودگی» آژانسمان پیچیده­تری دارد و از مرکزگرایی و تحدید در بستار و مفهوم خاص می­رهد. پاسخ به این پرسش از این منظر ضرورت دارد که سبب وسعت دید خواننده در مطالعه تطبیقی دو سبک خراسانی و سبک عراقی می­شود. هدف از کاربست رهیافت­های دلوز در پاسخ­گویی به این مسئله، ایجاد فرصت­های جدید در نقد ادبی است تا خواننده به خلاقیت­های شاعران در سطح روبنایی و زیربنایی شعر پی ببرد و با تکیه بر روش تحلیل محتوا ، مطالعات بین­ رشته­ای و خوانش­های تطبیقی را افزایش دهد. برآیند پژوهش نشان می­دهد واژه عشق در شعر حافظ با گریز از ارجاع خطی و رهایی از انفعال؛ مسیرهای رازآمیزتری را در سطح معنا و اندیشه آفریده و با سوق دادن شعر به درون آژانسمان­های مختلف، مفهوم پویا و لغزان­تری یافته است.

کلیدواژه ها:

تجربه­ گرایی استعلایی ، ژیل دلوز ، عشق ، فردوسی و حافظ