بازتاب ارکان ایدئولوژیک گفتمان صفوی در ۹ کتیبه فارسی شاخص عصر صفوی حرم مطهر رضوی

حرم مطهر امام رضا (ع) با قدمتی هزار و دویست ساله گنجینه ای بی نظیر است که صرف نظر از جنبه های دینی و معنوی، از جنبه های علمی، تاریخی، ادبی و هنری ویژه ای برخوردار است. در این مجموعه که در دوره های تاریخی مختلف توسعه یافته و با کتیبه های هنری و زبانی متنوع و متعددی تزیین شده، اطلاعات ارزشمندی آمده که هر پژوهشگری را به شگفتی وامی دارد. در این پژوهش که برشی از طرح پژوهشی کلان تر با عنوان «گردآوری، دسته بندی و تحلیل محتوایی کتیبه های فارسی حرم مطهر امام رضا (ع)» است، بر ۹ کتیبه فارسی منظوم و منثور شاخص صفوی در حرم رضوی متمرکز است. اطلاعات به دست آمده کیفیت مواجهه حاکمان صفوی با ابیات و عبارات فارسی کاربردی در حرم مطهر و کیفیت تاثیرپذری این ابیات و عبارات از اندیشه های ایدئولوژیک بازتابی در منشور تبلیغاتی صفویان یا نسخه های سلطنتی کتاب صفوه الصفای ابن بزاز اردبیلی را نشان می دهد. در این پژوهش ابتدا از طریق مشاهدات میدانی، پیمایش های محیطی و منابع کتابخانه ای کتیبه های فارسی صفوی شناسایی شده و ۹ کتیبه شاخص این دوران براساس تاریخ کتابت یا ماده تاریخ گزینش شده و محتوای «تاریخی» و «ایدئولوژیکی» آنها تحلیل شده اند. بنابراین تحلیل های صورت گرفته میزان تاثیرپذیری کتیبه های صفوی حرم رضوی از ارکان ایدئولوژیک تبلیغی صفویان در نسخه های سلطنتی کتاب صفوه الصفا شامل: «سیادت طلبی»، «تشیع گرایی»، «سلطنت طلبی صوفیانه»، «ایران گرایی» و «اخلاق گرایی» نمایان است. کتیبه های فارسی حرم رضوی به خوبی کیفیت بازنشر این ارکان تا دوران شاه صفی و کمرنگ شدن آنها در دوران شاه سلیمان و فراهم شدن اقدامات زمینه ای برای فروپاشی صفویان را در دوران شاه سلطان حسین نشان می دهد.

کلیدواژه ها:

حرم رضوی ، دوره صفوی ، کتیبه های فارسی ، نسخه سلطنتی صفوه الصفا ، ارکان ایدئولوژیک گفتمان صفوی