<span lang="FA">تحلیل فقهی - سیاسی فقه نظام مقاومت در اندیشه امام خمینی^(ره) و آیت الله العظمی شهید خامنه ای ^{(قدس سره)}

پژوهش حاضر با هدف تبیین و تحلیل جایگاه «مقاومت» در اندیشه سیاسی امام خمینی (ره) و شهید آیت الله العظمی خامنه ای (قدس سره) انجام شده است. مسئله محوری پژوهش این است که مولفه ها، کارکردها و مبانی نظری مقاومت در اندیشه این دو اندیشمند انقلاب اسلامی چگونه تبیین می شود و چه تفاوت ها و شباهت هایی میان دیدگاه های آنان وجود دارد. روش تحقیق، توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مرور متون و منابع، شامل بیانات، کتب، صحیفه امام، گزیده بیانات ایشان و مقالات علمی مرتبط است. تحلیل داده ها با روش تحلیل محتوای کیفی انجام شد و یافته ها نشان می دهد که در هر دو منظومه فکری، مقاومت هم زمان دارای سه کارکرد راهبردی است: تضمین استقلال و عزت ملی، تقویت هویت دینی سیاسی و خودآگاهی اسلامی، و مقابله با استکبار بین المللی. درعین حال، تفاوت هایی نیز در اولویت گذاری ابزارهای مقاومت و مبانی نظری مشاهده شد؛ بدین صورت که امام خمینی (ره) بیشتر بر بعد معنوی تکوینی تکیه دارند و آیت الله خامنه ای (قدس سره) بر تبیین نظری و انسجام سازمانی تاکید می کنند. همچنین، ایشان با حفظ مبانی نظری مقاومت در اندیشه امام خمینی (ره)، به تبیین ابعاد نوپدید، نهادسازی و توسعه سازوکارهای تحقق آن در عرصه های ملی، منطقه ای و بین المللی پرداخته اند. ازاین رو، نظریه مقاومت در اندیشه امامین انقلاب را باید منظومه فکری واحدی با اقتضائات زمانی متفاوت دانست، نه دو نظریه مستقل. از منظر فقه سیاسی اسلام، مقاومت ذیل عناوین فقهی ای چون جهاد دفاعی، امر به معروف و نهی از منکر و قاعده نفی سبیل تعریف می شود. آیه «ولن یجعل الله للکافرین علی المومنین سبیلا» اساس این قاعده است که فقهای امامیه آن را مبنای وجوب مقاومت در برابر سلطه بیگانگان دانسته اند. بر همین مبنا، مقاومت در اندیشه امامین انقلاب صرفا راهبردی سیاسی نیست، بلکه واجبی شرعی برای تحقق ولایت الهی و حفظ نظام اسلامی است. بنابراین، پژوهش حاضر علاوه بر تحلیل مفهومی و سیاسی مقاومت، با رویکرد فقه حکومتی، به دنبال تبیین مبانی فقهی آن در نظام ولایت فقیه است تا نسبت میان فقه و سیاست در اندیشه امامین انقلاب روشن شود.

کلیدواژه ها:

فقه نظام ، فقه مقاومت ، ولایت فقیه ، نفی سبیل ، وجوب دفاع ، اندیشه امام خمینی (ره) ، اندیشه آیت الله خامنه ای (قدس سره)