<span lang="FA">اثر پوشش تاغ بر شوری، کیفیت و فعالیت زیستی خاک در اکوسیستم های بیابانی

مقدمه: پوشش گیاهی در مناطق بیابانی، با وجود ظاهر ساده، دارای روابط پیچیده با یکدیگر و با اکوسیستم اطراف خود هستند. با پژوهش درباره رابطه خاک و گیاهان، می توان خصوصیات هر یک را شناخت و از این دانش برای مدیریت صحیح بر اساس اصول اکولوژیکی بهره برد. این پژوهش با هدف بررسی خصوصیات خاک در جنگل های مناطق خشک و تاثیر درختچه های تاغ بر این خصوصیات انجام گرفته است تا گامی در زمینه مدیریت بهینه این اکوسیستم ها برداشته شود. مواد و روش ها: این بررسی در یک قطعه نمونه دائمی به وسعت یک هکتار (۱۰۰×۱۰۰ متر) اجرا شد. در این قطعه نمونه ۱۵ نمونه خاک از عمق صفر تا ۱۵ سانتی متر از زیرآشکوب تاغ و ۱۵ نمونه خاک از منطقه شاهد (بدون پوشش) به صورت تصادفی برداشت شد. بلافاصله پس از نمونه برداری، بخشی از نمونه های خاک در کیسه های پلاستیکی (برای آزمایش های فیزیکی و شیمیایی) و بخش دیگر در شرایط سرد (۴ درجه سانتی گراد برای آزمایش های زیستی) نگهداری شد و برای تجزیه وتحلیل بعدی به آزمایشگاه انتقال یافت. برای سنجش ویژگی های فیزیکی و شیمیایی، نمونه های خاک پس از هواخشک شدن، از الک ۲ میلی متری عبور داده شده و در دمای محیط برای اعمال روش های لازم نگهداری شد. تجزیه وتحلیل نتایج با استفاده از آزمون t مستقل انجام گرفت. یافته ها: در بیشتر ویژگی های خاک، افزایش چشمگیری در خاک زیرآشکوب درخت تاغ نسبت به شاهد مشاهده شد. به طوری که مقدار شوری خاک زیرآشکوب درختچه تاغ ۱۱ دسی زیمنس بر متر بود که دوبرابر شاهد است. مقدار ماده آلی، فسفر، پتاسیم، روی، منگنز و منیزیم در زیرآشکوب تاغ به ترتیب ۳۴/۰ درصد، ۶/۵، ۴۶۹، ۳۶/۰، ۶۴/۳ میلی گرم بر کیلوگرم بود که حدود دو برابر شاهد بود. اما آهک و کلسیم اختلاف معنی داری نداشت. تنفس پایه خاک زیر تاج پوشش تاغ ها به طور معنی داری بیشتر از شاهد بود و به ترتیب مقادیر ۳۴/۱ و ۴۹/۰ میلی گرم CO₂ در هر گرم خاک در روز برآورد شد خاک زیرآشکوب درختچه ها بالاترین پتانسیل نیتریفیکاسیون (۶۶/۳۱ میکروگرم در هر گرم خاک) را نشان داد که تقریبا دو برابر خاک شاهد (۶۶/۱۶ میکروگرم بر گرم) بود. در تنفس القایی تفاوت معنی داری مشاهده نشد و به طور متوسط ۷/۲۰ میلی گرم CO₂ در هر گرم خاک در روز برای هر دو منطقه اندازه گیری شد. کربن زیست توده میکروبی نیز تغییر معنی داری نشان نداد، اگرچه در شاهد (۷۷/۱ میلی گرم بر گرم) کمی بیشتر از خاک زیرآشکوب درختچه ها (۴۹/۱ میلی گرم بر گرم) بود. نتیجه گیری: با توجه به تاثیر مثبت درختچه تاغ بر عناصر مغذی و افزایش ماده آلی خاک و همچنین افزایش شاخص های تنوع زیستی رویشگاه که در طولانی مدت موجب حفاظت و بهبود ساختمان خاک و سطوح بیابانی می شود و از طرفی توانایی سازگاری و مقاومت مطلوب این درختچه با شرایط آب وهوایی خشک و شکننده مناطق خشک و بیابانی، حفظ و احیای این گونه بومی باارزش بسیار حیاتی است. توسعه برنامه های احیا و استفاده از گونه های متناسب با شرایط بیابانی می تواند راه حلی موثر برای بهبود کیفیت خاک و افزایش پوشش گیاهی در این مناطق ارائه دهد.

کلیدواژه ها:

تنفس برانگیخته ، مناطق خشک ، مواد آلی ، ویژگی های خاک ، هدایت الکتریکی