اقدامات کنشی و واکنشی قوه قضاییه در حمایت از اطفال در معرض خطر، بزه دیده و بزهکار

حمایت از اطفال و نوجوانان در معرض خطر، بزه دیده یا بزهکار، نیازمند تمایز میان اقدامات کنشی (پیشگیرانه، غیرکیفری) و واکنشی (کیفری، حمایتی) است. این مقاله با هدف تبیین سیاست جنایی قوه قضاییه در این دو حوزه و بر اساس قانون حمایت از اطفال و نوجوانان مصوب ۱۳۹۹ نگاشته شده است. پژوهش حاضر به روش توصیفی–تحلیلی و با استفاده از داده های دو فصل از یک رساله (شامل مفاهیم پیشگیری اجتماعی، عوامل مخاطره آمیز، جرم انگاری هرزه نگاری، تدابیر قضازدایی و عدالت ترمیمی) انجام شده است. اقدامات کنشی عمدتا شامل پیشگیری اجتماعی (جامعه مدار و رشدمدار)، شناسایی وضعیت های مخاطره آمیز و همکاری بین نهادی است. اقدامات واکنشی نیز شامل جرم انگاری رفتارهای خطرناک (از قبیل هرزه نگاری، بی توجهی، سوءرفتار جنسی)، تعیین مجازات های افتراقی، تدابیر قضازدایی (میانجیگری، ترک تعقیب) و پاسخ های بازپرورانه (تسلیم به خانواده، اقدامات آموزشی، درمانی و نظارتی) می شود. قانون حمایت از اطفال و نوجوانان مصوب ۱۳۹۹ گامی موثر در جهت گذار از سیاست کیفری صرفا تنبیهی به سوی عدالت ترمیمی و حمایتی است؛ اما چالش هایی نظیر خفیف بودن برخی مجازات ها، تداوم حق تنبیه بدنی والدین و ضعف در هماهنگی نهادی همچنان وجود دارد. پیشنهاد می شود نظام پایش و گزارش دهی کودک آزاری نهادینه شده و اختیارات دادستان در مداخله فوری افزایش یابد.

کلیدواژه ها:

اقدامات کنشی ، اقدامات واکنشی ، اطفال در معرض خطر ، قوه قضاییه ، قانون حمایت از اطفال و نوجوانان ۱۳۹۹ ، عدالت ترمیمی