واکاوی موارد حق فسخ بر مبنای قاعده لاضرر در حقوق ایران با نگاهی به کنوانسیون بیع بین المللی کالا

این پژوهش با هدف بررسی موارد ایجاد حق فسخ بر مبنای قاعده لاضرر در حقوق ایران و مقایسه آن با سازوکار حق فسخ در کنوانسیون بیع بین المللی کالا انجام شده است. مسئله اصلی تحقیق آن است که کدام یک از خیارات مندرج در قانون مدنی ایران را می توان بر اساس قاعده لاضرر توجیه کرد و این مبنا چه آثاری در تحلیل حقوقی فسخ قرارداد دارد. روش تحقیق در این مطالعه توصیفی تحلیلی با رویکرد تطبیقی است و داده ها از طریق مطالعه منابع فقهی، آثار حقوقی و مقررات قانونی گردآوری و تحلیل شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که قاعده لاضرر در فقه امامیه و حقوق ایران یکی از مبانی مهم برای نفی احکام زیان بار و ایجاد تعادل در روابط قراردادی به شمار می رود و در برخی خیارات قانونی نقش توجیهی دارد. بر اساس تحلیل انجام شده، خیاراتی مانند خیار عیب، خیار تدلیس، خیار تاخیر ثمن، خیار تعذر تسلیم، خیار تفلیس و خیار رویت و تخلف وصف را می توان به طور مستقیم یا غیرمستقیم بر مبنای این قاعده تحلیل کرد؛ زیرا در همه این موارد ادامه الزام قراردادی، موجب ورود ضرر غیرمتعارف به یکی از طرفین می شود. در مقابل، بررسی مقررات کنوانسیون بیع بین المللی کالا نشان می دهد که مبنای حق فسخ در این نظام حقوقی، اصل حاکمیت اراده است و نه جلوگیری از ضرر به معنای فقهی آن. بنابراین، قاعده لاضرر جایگاهی در تحلیل حق فسخ در کنوانسیون ندارد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که تفاوت در مبانی نظری دو نظام حقوقی موجب اختلاف در قلمرو و شرایط اعمال حق فسخ شده و شناخت این تفاوت ها در تحلیل قراردادهای داخلی و بین المللی از اهمیت اساسی برخوردار است.

کلیدواژه ها:

قاعده لاضرر ، حق فسخ ، خیارات ، حقوق ایران ، کنوانسیون بیع بین المللی کالا