<span lang="FA">تاثیر شرایط آماده سازی نمونه بر کارایی پیش تیمار پلاسمای سرد در استخراج ترکیبات زیست فعال از مرزنجوش<em style="mso-bidi-font-style: normal;"><span dir="LTR"> (Origanum vulgare)

سابقه و هدف: مرزنجوش (Origanum vulgare) یکی از گیاهان دارویی مهم مربوط به خانواده نعنائیان است که در مناطق مدیترانه ای و ایران کشت می شود. پیکره رویشی این گیاه حاوی اسانس و ترکیبات فنلی ارزشمند بوده و به دلیل وجود تیمول، کاربرد گسترده ای در طب سنتی دارد. استخراج کارآمد و انتخابی ترکیبات فرار و غیرفرار از ماتریکس های گیاهی همواره با محدودیت هایی نظیر تغییر در ترکیب شیمیایی بر اثر حرارت، طولانی بودن فرآیند استخراج، مصرف بالای حلال های آلی و احتمال تخریب بیومولکول های حساس مواجه است؛ ازاین رو توسعه روش های سبز و غیرگرمایی با هدف افزایش کارایی استخراج و حفظ فعالیت زیستی ترکیبات، برای صنایع غذایی و دارویی از اهمیت بالایی برخوردار است. پیش تیمار پلاسمای سرد به عنوان روشی نوظهور در بهبود استخراج ترکیبات زیست فعال گیاهان دارویی مطرح می باشد و برخی محققین تحقیقاتی را در این زمینه انجام داده اند. پژوهش حاضر به منظور بررسی تاثیر حالت های مختلف آماده سازی نمونه در مرحله پیش تیمار پلاسما بر استخراج مواد موثره از پیکره رویشی مرزنجوش انجام شد. پلاسمای سرد به عنوان یک فناوری نوین، توانایی قابل توجهی در بهبود فرآیند استخراج ترکیبات زیست فعال از گیاهان دارویی نشان داده است؛ به طوری که از طریق تولید گونه های فعال اکسیژن و نیتروژن و القای تغییرات میکروساختاری در دیواره و ماتریکس سلولی، نفوذپذیری بافت افزایش یافته و در نتیجه، نفوذ حلال و آزادسازی متابولیت های ثانویه گیاهی با سرعت و کارایی بیشتری انجام می گیرد.مواد و روشها: این مطالعه در قالب طرح کاملا تصادفی با چهار تیمار و سه تکرار اجرا شد. تیمارها شامل نمونه خشک پودر شده بدون حلال، نمونه خشک پودر نشده بدون حلال، نمونه پودر شده با حلال که قبل از عصاره گیری در معرض پیش تیمار پلاسما قرار گردند و یک نمونه شاهد که بدون پیش تیمار پلاسما بود. در این تحقیق از دستگاه پلاسمای سرد تخلیه دی الکتریک (DBD) ساخت کشور ایران (شرکت کاوش یاران، مدل Enhanced Tech-۱۸A) استفاده شد. پس از اعمال تیمارها، عصاره گیری با استفاده از متانول ۷۰ درصد با نسبت پنج به یک (حجمی-وزنی حلال به نمونه) به روش خیساندن انجام شد. ارزیابی فعالیت آنتی اکسیدانی نمونه ها، با استفاده از آزمون مهار کردن رادیکال های آزاد با استفاده از DPPHانجام شد. میزان ترکیبات فنلی کل با استفاده از معرف فولین–سیوکالتئو انجام شد و نتایج به صورت میلی گرم معادل گالیک اسید در هر گرم وزن خشک نمونه اندازه گیری شد. تعیین مقادیر فلاون ها و فلاونول ها و فلاونوئیدها بر اساس روش رنگ سنجی با استفاده از معرف کلرید آلومینیوم انجام شد و از کوئرستین به عنوان استاندارد استفاده گردید. تعیین محتوای تانن کل، با استفاده از روش رنگ سنجی مبتنی بر معرف وانیلین اسیدکلریدریک انجام شد و نتایج به صورت میلی گرم معادل کاتکین در هر گرم وزن خشک نمونه گزارش گردید. مقدار کربوهیدرات کل، بر اساس روش رنگ سنجی با استفاده از معرف آنترون و گلوکز خالص به عنوان استاندارد اندازه گیری شد. داده­های بدست آمده از اندازه­گیری صفات مختلف با استفاده از نرم افزار جامپ (JMP) و مقایسه میانگین داده­ها با استفاده از آزمون توکی (Tukey) انجام شد.نتایج: نتایج نشان داد نوع آماده ­سازی نمونه تاثیر معنی­داری بر غلظت بیشتر شاخص­ های فیتوشیمیایی داشت. تیمار پودر شده همراه با حلال بیشترین فعالیت آنتی اکسیدانی (۲۱/۷۹ درصد) و بالاترین مقادیر فلاون ها و فلاونول­ها (۸۱/۰ میلی­گرم معادل کوئرستین بر گرم نمونه خشک)، ترکیبات فنلی (۳۶/۹۳ میلی­گرم معادل گالیک­اسید بر گرم نمونه خشک) و فلاونوئیدهای کل (۳۷/۱۰ میلی­گرم معادل کوئرستین بر گرم نمونه خشک) را نشان داد؛ درحالی که کمترین مقادیر اغلب ترکیبات در نمونه پودر شده بدون حلال مشاهده شد. اضافه کردن حلال باعث افزایش ۹۴/۳۴ درصدی فعالیت آنتی اکسیدانی اضافه کردن و افزایش ۳۷/۲۶ درصدی در میزان ترکیبات فنلی عصاره گردید. همچنین بالاترین میزان تانن (۸۰/۶ میلی­گرم معادل کاتکین بر گرم نمونه خشک) مربوط به تیمار پودر شده بدون حلال بود. درحالی­که کمترین میزان (۴۱/۳ میلی­گرم) مربوط به نمونه پودر شده بدون حلال بود که اختلاف معنی­داری با تیمارهای شاهد و نمونه پودر شده با حلال نداشت. در رابطه با تانن، برخلاف سایر صفات انداره­گیری شده، پودر کردن نمونه­ها بدون اضافه کردن حلال باعث افزایش ۴۱/۹۹ درصدی میزان ترکیبات تاننی گردید. این نتایج بیانگر آن است که پودر شدن همراه با حضور حلال در مرحله پیش تیمار پلاسما، آزادسازی و استخراج اغلب متابولیت های ثانویه را تقویت می کند؛ در حالی که پاسخ تانن ها به این شرایط متفاوت بود.نتیجه گیری: یافته های این پژوهش نشان داد که جهت استخراج متابولیت های ثانویه موجود در عصاره مرزنجوش مانند ترکیبات فنولی، فلاونوئیدها، ترکیبات تاننی و کربوهیدرات کل، کاربرد پیش تیمار پلاسمای سرد و آماده سازی نمونه به شکل پودر شده همراه با حلال، مطلوب ترین گزینه می باشد. این راهکار می تواند به عنوان یک روش سبز و کارآمد در استخراج عصاره های گیاهی با فعالیت زیستی بالا مورد توجه قرار گیرد؛ با این حال برای تعمیم نتایج به مقیاس صنعتی، نیاز به بهینه سازی دقیق پارامترهای پلاسما و استخراج و بررسی کیفیت و پایداری عصاره وجود دارد. بر اساس یافته های حاضر، انتخاب شرایط مناسب آماده سازی نمونه در فرایندهای مبتنی بر پلاسما می تواند نقش تعیین کننده ای در ترکیب و کیفیت عصاره مرزنجوش داشته باشد.

کلیدواژه ها:

پلاسما ، ترکیبات فنلی ، فعالیت آنتی­اکسیدانی ، متابولیت­های ثانویه