شیوه آزمایش فکری: برهان انسان معلق ابن سینا

در میان تمامی براهین سنت فلسفه اسلامی، هیچ استدلالی به اندازه آزمایش فکری «انسان معلق» ابن سینا مورد توجه و بحث محققان واقع نشده است. در این آزمایش فکری، ابن سینا انسانی را متصور می شود که در هوای طلق خلق می شود، و با وجود آنکه هیچ آگاهی از جسمانیت و بدن خود ندارد، می تواند به وجود و هستی خودآگاه باشد. مقاله حاضر روایتی نوین از این آزمایش فکری ارائه می دهد که ابن سینا در پایان فصل اول از کتاب نفس شفاء بدان پرداخته است. بر این باورم که این آزمایش فکری صرفا در چارچوب نظریه معرفت شناختی ابن سینا قابل فهم است که وی در مواضع دیگری از آثارش بدان پرداخته است. نظریه ای که بر اساس آن، تمامی اوصاف مقوم یک ذات برای مدرکی منکشف خواهد شدکه آن ذات را ادراک می کند. بر مبنای خوانش ما، ابن سینا از این نظریه در برهان «انسان معلق» بهره برده است: چرا که «انسان معلق» می تواند وجود و هستی ذات خود را دریابد بی آنکه ادراکی از بدن داشته باشد، پس اضافه به بدن نمی تواند از مقومات ذات به شمار آید.

کلیدواژه ها:

ابن سینا ، خودآگاهی ، دوگانه انگاری ، ذات گرایی ، فلسفه اسلامی