حکمرانی زمینه ساز؛ حکمرانی مردم پایه

مقاله حاضر به تبیین الگوی «حکمرانی زمینه ساز؛ حکمرانی مردم پایه» به مثابه چارچوبی بومی و اسلامی برای نیل به تمدن نوین اسلامی و زمینه سازی برای ظهور می پردازد. مسئله اصلی، نبود چارچوب نظری متناسب با مبانی دینی در برابر پارادایم های مسلط غربی است. این الگو برخلاف رویکردهای رقیب که بیشتر معطوف به کارآمدی اداری و اقتصادی هستند، بر نقش محوری مردم در فرایند زمینه سازی تاکید دارد. ضرورت نظری پژوهش در پرکردن شکاف مفهومی میان نظریه های مدرن حکمرانی و مبانی دینی اسلامی نهفته است. ضرورت عملی آن نیز در پاسخ به نیاز سیاست گذاران جمهوری اسلامی ایران برای طراحی سازوکارهای عادلانه، مشارکت افزا و تمدن سازی است که بتواند در غیاب امام معصوم (عصر غیبت کبری) مسیر تحقق «قیام مردم به قسط» را هموار سازد. روش پژوهش، تحلیلی کیفی از نوع «اجتهادی» است. مدل گردآوری داده ها مبتنی بر بررسی اسناد، متون وحیانی (قرآن کریم)، روایات و سیره معصومان(ع) (به ویژه پیامبر اکرم(ص) و ائمه اطهار(ع)) و نیز تحلیل تجربه عینی انقلاب اسلامی به مثابه مصداق معاصر احیای گفتمان «قیام به قسط» است. استنباط از داده ها به این صورت انجام شده است: نخست در سطح نظری، فرایند چهارگانه «تلاوت، تزکیه، تعلیم کتاب و حکمت» از آیات قرآن استخراج شده است؛ سپس در سطح عملی، سیره ۲۳ساله پیامبر| و راهبرد ائمه^ در شرایط «حضور امام اما غیبت امامت» تحلیل گشته و در نهایت، با تطبیق بر انقلاب اسلامی، الگوی نهایی ارائه شده است. یافته های کلیدی پژوهش نشان می دهد که مدل حکمرانی زمینه ساز، برخلاف الگوهای غربی، متکی بر چهار رکن اساسی «رهبر (امام)، قانون (اسلام)، امت آگاه و همراه (مردم)، و حکومت (ساختار اجرایی)» است. این الگو، نقش مردم را نه تشریفاتی، بلکه به مثابه «علت فاعلی» حکمرانی معرفی می کند. دستاورد اصلی، ارائه نقشه راهی مرحله دار از حفظ هسته مرکزی دین در برابر هجوم کفر و تحریف تا بهره گیری از فرصت هاست. در این چشم انداز، حکمرانی وظیفه دارد بستری فراهم آورد تا مردم، خود به «قیام به قسط» بپردازند و بدین ترتیب، زمینه تحقق دولت کریمه مهدوی و غلبه دین حق بر تمامی شئون زندگی مطابق آیه «لیظهره علی الدین کله» مهیا شود.

کلیدواژه ها:

حکمرانی زمینه ساز ، حکمرانی مردم پایه ، قیام به قسط ، نظم ولایی ، زمینه سازی ظهور ، امام ، امامت