تحلیل اقتصاد نمادین هنر در موزه آستان قدس رضوی با رویکرد نظری پیر بوردیو و نقش آن در شکل گیری برند گردشگری فرهنگی

در رویکردهای معاصر جامعه شناسی هنر، موزه ها به نهادهای فعال تولید معنا و ارزش نمادین تبدیل شده اند، بااین حال، سازوکارهای نهادی، گفتمانی و فضایی شکل دهنده به اعتبار نمادین هنر در موزه های مذهبی ایران، کمتر در چهارچوب نظری منسجمی بررسی شده است. موزه آستان قدس رضوی به عنوان یکی از مهم ترین نهادهای فرهنگی- مذهبی کشور، بستری مناسب برای تحلیل این فرایند در پیوند با سرمایه مذهبی و اقتدار نهاد موزه ای فراهم می آورد. هدف اصلی پژوهش، تحلیل چگونگی شکل گیری اقتصاد نمادین هنر در این موزه با اتکا به نظریه پیر بوردیو و تبیین نقش آن در برندسازی گردشگری فرهنگی است. سوال محوری آن است که اعتبار نمادین آثار هنری در موزه آستان قدس رضوی ازطریق چه سازوکارهایی تولید و بازتولید می شود و سرمایه مذهبی چه نقشی در این فرایند ایفا می کند. پژوهش به لحاظ ماهیت، کیفی و ازنظر هدف، توصیفی- تحلیلی با رویکرد انتقادی- تفسیری است. با راهبرد مطالعه موردی کیفی، داده ها ازطریق مطالعه اسناد رسمی، متون معرفی آثار، کاتالوگ ها و مشاهده میدانی گردآوری و با استفاده از تحلیل مضمون در چهارچوب مفاهیم بوردیو (میدان، سرمایه فرهنگی، سرمایه نمادین و قدرت نمادین) تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهد سرمایه مذهبی نقش اصلی در اعتباربخشی به آثار این موزه دارد. سازوکارهایی چون وقف و نذر، زبان توصیفی آثار و سازمان دهی فضایی موزه، به تثبیت نظم نمادین خاصی انجامیده اند که لزوما مبتنی بر منطق زیبایی شناختی مستقل نیست. این نظم نمادین، زمینه ساز شکل گیری برندی متمایز از گردشگری فرهنگی- مذهبی با محوریت هنر در خدمت امر مقدس است که در آن تجربه زیارتی و موزه ای درهم تنیده می شود.

کلیدواژه ها:

اقتصاد نمادین ، برند ، پیر بوردیو ، گردشگری فرهنگی ، موزه آستان قدس رضوی