نقش داوری بین المللی درحل و فصل اختلافات ناشی از تجارت الکترونیکی فرامرزی ایران

رشد فزاینده فناوری های دیجیتال و گسترش اینترنت، ساختار سنتی تجارت بین المللی را متحول ساخته و زمینه ی توسعه ی تجارت الکترونیکی فرامرزی را فراهم آورده است. این نوع تجارت با حذف محدودیت های جغرافیایی، افزایش سرعت مبادلات، کاهش هزینه ها و تنوع بخشی به الگوهای معاملاتی، به یکی از ارکان اساسی اقتصاد جهانی تبدیل شده است. بااین حال، ماهیت مجازی و فراملی آن، مسائل حقوقی و فنی پیچیده ای از قبیل تعیین قانون حاکم، تشخیص مرجع صالح، اعتبار اسناد و امضاهای دیجیتال، حفاظت از داده ها، امنیت سایبری، نحوه ی ارائه ی ادله ی دیجیتال و اجرای تعهدات در بسترهای غیرمتمرکز را به همراه داشته است که حل وفصل آن ها در نظام های حقوقی سنتی با چالش های جدی مواجه است. شیوه های سنتی حل اختلاف، به ویژه دادرسی قضایی، به دلیل طولانی بودن فرایند رسیدگی، هزینه های بالا، کمبود تخصص فنی و دشواری اجرای احکام در خارج از مرزهای ملی، کارایی لازم را ندارند. در مقابل، داوری بین المللی با ویژگی هایی چون سرعت، محرمانگی، انعطاف پذیری، امکان انتخاب داوران متخصص در حوزه های حقوقی و فناوری، و قابلیت اجرای گسترده ی آرا بر اساس کنوانسیون نیویورک ۱۹۵۸، به عنوان سازوکاری کارآمد و راهبردی برای حل اختلافات ناشی از تجارت الکترونیکی فرامرزی مطرح شده است. هم زمان با تحولات فناورانه، داوری الکترونیکی و حل وفصل اختلافات برخط (ODR) نیز توسعه یافته اند و امکان مدیریت آنلاین پرونده، ارائه ی مستندات دیجیتال، برگزاری جلسات مجازی و صدور رای الکترونیکی را فراهم ساخته اند. با وجود این مزایا، چالش هایی همچون تفاوت نظام های حقوقی در پذیرش ادله ی دیجیتال، مخاطرات سایبری و نقض محرمانگی، ابهام در تعیین مکان داوری، دشواری اجرای آرای الکترونیکی در برخی حوزه های قضائی، و کمبود داوران متخصص در زمینه ی فناوری اطلاعات، همچنان از موانع اساسی فراروی داوری بین المللی در حوزه ی تجارت الکترونیکی به شمار می روند. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی-تحلیلی و تطبیقی، ضمن تبیین ظرفیت ها و محدودیت های داوری بین المللی در حل اختلافات تجارت الکترونیکی فرامرزی، چالش های حقوقی و نهادی جمهوری اسلامی ایران در این زمینه را بررسی کرده و چارچوبی سیاستی برای تقویت نظام داوری الکترونیکی و هماهنگی با استانداردهای بین المللی ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

داوری بین المللی ، تجارت الکترونیکی ، حل وفصل اختلاف ، هوش مصنوعی ، شفافیت دیجیتال ایران