چگونگی حضور و نقش آفرینی زنان در آیین پیاده روی اربعین(مطالعه مردم نگارانه)

آیین پیاده روی اربعین، به عنوان یکی از آیین های عزاداری با محوریت شهادت پیشوای سوم شیعیان، از برجسته ترین وغنی ترین مناسک مذهبی به شمار می آید که از نظر ابعاد کمی و کیفی، شیوه های برگزاری متنوع وگسترده ای دارد. در این آیین، افرادی از تمامی اقشار و طبقات اجتماعی ودر طیفی متنوع از سطوح باورمندی و اعتقادات مذهبی حضور دارند. در این میان، زنان به عنوان یکی از گروه های مهم مشارکت کننده، با توجه به ویژگی های متفاوت ساختار بدنی، حالات روحی و روانی وهمچنین آموزه های متمایز مذهبی، تربیتی ومحیطی، در مراحل مختلف برپایی این آیین نقش آفرینی می کنند. این حضور، همراه با تجربه های فردی متنوع و در قالب الگوهایی همچون سفرهای انفرادی، دوستانه، خانوادگی و کاروانی، در کنار نوعی زیست جمعی و هم زیستی با دیگران، شکل می گیرد. در این پژوهش تلاش شد با اتخاذ رویکرد کیفی واستفاده از روش مردم نگارانه وبهره گیری از ابزارهایی همچون مشاهده، مشاهده مشارکتی، ثبت تصویری، بررسی اسنادی وسایر شیوه های گردآوری داده، چگونگی این حضور ومشارکت زنان مورد بررسی قرار گیرد. یافته ها نشان می دهد نقش آفرینی زنان، هم در مرحله پیش از برگزاری و هم همزمان با برگزاری آیین، ابعاد گسترده ای دارد. پیش از برگزاری، این نقش ها شامل مشارکت در تامین هزینه های برپایی موکب ها، کمک به اعزام افراد نیازمند به زیارت، تهیه و آماده سازی اقلام مورد نیاز موکب ها وفعالیت های مشابه است. همزمان با برگزاری این آیین نیز، زنان با ارائه انواع خدمات مورد نیاز زائران، به ویژه قشر زنان، برگزاری مجالس عزاداری زنانه، نگهداری و همراهی کودکان و دیگر فعالیت های حمایتی، نقش فعالی ایفا می کنند. افزون بر این، زنان در تشویق، ترویج و انتقال مفاهیم، ارزش ها وباورهای مرتبط با آیین پیاده روی اربعین به دیگران وبه نسل های بعدی هم نقش مهمی بر عهده دارند. این نقش آفرینی ها هر یک با نیت دستیابی به اهداف فردی ودر عین حال تحقق آرمان های فراگیر انسانی و جمعی، و با محوریت گزاره های عمیق الهی و مذهبی، انجام می پذیرد. با این حال، در کنار این مشارکت های فعال، برخی آسیب های رفتاری وعملی هرچند در نسبتی اندک با جمعیت حاضر همچون تکدی گری یا بروز رفتارهایی ناسازگار با اخلاق هم زیستی مطلوب نیز در این مسیر مشاهده می شود. این موارد، ضرورت آگاهی بخشی و ارائه توصیه های مناسب عمومی، برای پیشگیری از گسترش آن ها در سال های آینده را برجسته می سازد. بررسی رفتارها وکنش های مرتبط با حضور و مشارکت زنان در آیین پیاده روی اربعین، ما را با الگویی از زیست در زمان معاصر مواجه می کند که برخلاف تعاریف و انتظارات رایج از مدرنیته، می توان آن را با مفهوم «مدرنیته افسون زده» صورت بندی کرد. مدرنیته افسون زده ای که منطق عملکردی آن مبتنی بر تلاش برای رشد معنوی و تعالی فردی و جمعی، همراه با ایمان به غیب و ماوراء جهان مادی و در عین حال، بهره گیری حداکثری از امکانات مادی، مناسبات اجتماعی و ابزارها و امکانات نوین، در جهت دستیابی مطلوب به این رشد و تعالی، معنا می یابد .

کلیدواژه ها:

آیین پیاده روی اربعین ، حضور زنان ، نقش آفرینی زنان ، آیین مذهبی ، مطالعه مردم نگارانه