جدال «نص» و «مذهب»؛ تحلیل دیدگاه بن فرحان المالکی درباب صدور و دلالت غدیر

واقعه غدیر خم همواره در کانون توجه اندیشمندان مذاهب اسلامی قرار داشته است. اگرچه صدور حدیث غدیر و حتی تواتر آن، نزد بسیاری از محدثان عامه محل تردید نیست، اما اختلاف بر سر معنای آن، تاریخ بلندی دارد. در این میان، حسن بن فرحان المالکی، اندیشمند سعودی حنبلی مذهب معاصر، با رویکردی انتقادی به اسلاف خود، قرائتی ساختارشکن از غدیر ارائه کرده که مرزهای اختلاف فهم فریقین در معنای آن را درنوردیده است. وی افزون بر تصریح به تواتر حدیث غدیر، آن را وصیتی عظمی می داند و تقلیل آن به محبت یا نصرت را نه تنها ناسازگار با قرائن مقالی و مقامی قلمداد می کند، بلکه جفای به مقام نبوت برمی شمرد. او هم چنین وصیت غدیر را نصی صریح بر امامت امیرالمومنین تفسیر کرده و با نقد توجیهات رایج تاریخی، آن ها را اختراعات متاخر و ناشی از تعصبات مذهبی می خواند. در نهایت، وی انحراف از وصیت غدیر را ریشه اصلی تحریف دین، شرعی سازی سیره بشری و عقب ماندگی تمدنی امت اسلامی ارزیابی می کند. اگرچه روح حاکم بر گزاره های او درباره غدیر و نتایج انحراف از آن، از اتقان علمی برخوردار است، اما  با این حال در برخی بخش ها نیازمند ویرایش و دقت نظرهای علمی است.

کلیدواژه ها:

Hassan bin Farhan al-Maliki ، Ghadir ، Testament (Waṣiyyah) ، Saqīfah ، Imam ، حسن بن فرحان المالکی ، غدیر ، وصیت ، سقیفه ، امام علی علیه السلام