جانشین پروری در کسب و کارهای خانوادگی صنایع دستی در تعامل با صنعت گردشگری (مورد مطالعه: شهرستان دزفول)

کسب وکارهای خانوادگی صنایع دستی با وجود نقش انکارناپذیر در حفظ میراث فرهنگی، اشتغال زایی و پیوند با گردشگری، به دلیل فقدان برنامه های نظام مند جانشین پروری، با خطر فراموشی و افول روبه رو هستند. با این حال، پژوهش های اندکی به شناسایی عوامل موثر بر جانشین پروری در این بخش پرداخته اند. این پژوهش با هدف پر کردن این خلا، به شناسایی، سطح بندی و تعیین جایگاه عوامل کلیدی موثر بر توسعه کسب وکارهای خانوادگی صنایع دستی مبتنی بر رویکرد جانشین پروری در شهرستان دزفول انجام شد. پژوهش حاضر به روش آمیخته انجام شده است؛ در مرحله کیفی، داده ها از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۲۴ نفر از کارشناسان و همچنین شاغلین حوزه صنایع دستی در شهرستان دزفول گردآوری گردید؛ سپس به روش تحلیل مضمون، ۱۰ عامل کلیدی استخراج شد. در مرحله کمی، مدل سازی ساختاری تفسیری و تحلیل میک مک به کار گرفته شد. یافته ها نشان دادند که عوامل «ارزیابی مهارت فنی» و «ارزیابی مهارت مدیریتی و انگیزشی» به عنوان پیشران های ریشه ای و مستقل عمل کرده اند و زمینه شکل گیری جانشینان توانمند و هدایت سایر عوامل را فراهم می کنند. عوامل «آموزش فنی و مدیریتی»، «مشارکت در تصمیم گیری های عملیاتی و استراتژیک» و «ارزیابی عملکرد و کیفیت» نقش واسطه ای و پیوندی دارند، در حالی که عوامل «گسترش بازار» و «نوآوری در محصول و خدمات» به عنوان عوامل مستقل و «تثبیت جایگاه و رشد مستقل» به عنوان وابسته ترین عامل و خروجی نهایی سیستم شناسایی شد. اجرای نظام مند این چارچوب می تواند ضمن حفظ اصالت و مهارت های سنتی صنایع دستی، انتقال موفق بین نسلی را تضمین کند و به توسعه پایدار اقتصادی-اجتماعی مناطق روستایی و کمتربرخوردار کمک کند.

کلیدواژه ها:

جانشین پروری ، صنایع دستی ، کسب وکار ، گردشگری ، توسعه