آسیب شناسی راه اندازی و توسعه ی بازارهای محلی برای کسب و کارهای خرد و تعاونی های زنان روستایی و عشایر ایران

سابقه و هدف: چارچوب های سیاست ملی، از جمله برنامه هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران، بر اشتغال پایدار، توانمندسازی زنان روستایی و گسترش زیرساخت های اقتصادی محلی تاکید دارند. با این حال، ناکارآمدی های ساختاری، سیستم های بازاریابی ضعیف، زیرساخت های ناکافی و هماهنگی نهادی محدود، اثربخشی بازارهای محلی موجود را کاهش داده است. بازارهای محلی به دلیل نقش مهم اقتصادی، جایگاه ویژه ای در سیاست های توسعه ی روستایی دارند. ایجاد و توسعه ی بازارهای محلی در ایران برای زنان روستایی و عشایر، آسان نیست. این امر، شناسایی موانع و عوامل تسهیل گر توسعه ی این بازارها و ارائه ی راهبردهای عملیاتی متناسب را ضروری ساخته است. در همین راستا، مطالعه ی حاضر با هدف آسیب شناسی ایجاد و توسعه ی بازارهای محلی برای کسب و کارهای خرد و تعاونی های زنان روستایی و عشایر ایران به نگارش درآمده است. مواد و روش ها: پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از روش تحلیل SWOT انجام شده است. داده ها از طریق مطالعات اسنادی و کتابخانه ای و پیمایش میدانی با استفاده از پرسشنامه ی محقق ساخته، گردآوری شدند. از ۳۸ نفر جامعه ی آماری شامل اساتید دانشگاه، پژوهشگران و کارشناسان دستگاه های اجرایی مرتبط، ۲۶ نفر پرسشنامه را تکمیل کردند. عوامل شناسایی شده در قالب ماتریس های ارزیابی عوامل داخلی و خارجی، وزن دهی و امتیازدهی شدند. یافته ها: امتیاز کل عوامل داخلی ۴۳/۲ بود که نشان می دهد نقاط ضعف (با امتیاز ۲۶۵/۱) بر نقاط قوت (با امتیاز ۱۶۵/۱) غلبه دارند و شرایط داخلی، نسبتا نامطلوب است. در مقابل، امتیاز کل عوامل خارجی ۵۴/۲ (نقاط فرصت: ۴۵۷/۱، نقاط تهدید: ۰۸۵/۱)، موید یک محیط خارجی نسبتا مطلوب می باشد. بر اساس ماتریس تلفیقی، موقعیت بازارهای محلی در ناحیه ی راهبردهای محافظه کارانه (WO) با امتیاز ۷۲/۲ قرار می گیرد و بیانگر آن است که اولویت سیاستگذار باید کاهش نقاط ضعف داخلی با استفاده از فرصت های خارجی موجود باشد. در این راستا، جبران کمبود خدمات و زیرساخت ها، رفع ضعف مهارت بازاریابی و مشارکت ضعیف روستائیان، تقویت بازارهای مجازی و کاهش نفوذ واسطه ها واصلاح مکان یابی نامناسب و مقاومت در برابر تغییرات را می توان به عنوان مهمترین راهبردهای محافظه کاران در ایجاد و توسعه ی بازارهای محلی قلمداد کرد. همچنین، یافته ها حاکی از وجود فرصت های محیطی نسبتا مناسب، از جمله افزایش تقاضای شهرنشینان برای محصولات بومی و سالم، حمایت اسناد بالادستی از اقتصاد محلی و ظرفیت گردشگری روستایی است.نتیجه گیری: ضعف های درونی نظیر کمبود زیرساخت های فیزیکی و دیجیتال، نبود سرمایه گذاری کافی، ضعف مهارت های بازاریابی و مدیریتی زنان روستایی و نقش واسطه های سودجو، مانع بهره برداری موثر از این فرصت ها شده اند. در نهایت، مطالعه تاکید می کند که توسعه ی موفق بازارهای محلی، مستلزم رویکردی مشارکتی، فرابخشی و مرحله ای است. انجام مطالعات بوم پایه، سرمایه گذاری هدفمند در زیرساخت ها، اجرای برنامه های جامع توانمندسازی زنان، تقویت تعاونی ها و تغییر نقش دولت به تسهیل گر و ناظر، از مهم ترین الزامات ایحاد، توسعه، پایداری و اثربخشی این بازارها در مسیر توسعه ی متوازن نواحی روستایی و عشایری کشور است.

کلیدواژه ها:

بازارهای محلی ، زنان روستایی و عشایر ، کسب وکارهای خرد ، تعاونی ها ، تحلیل SWOT