واکاوی انسجام و پیوستگی واژگانی و پیوندی متن خطبه توحیدیه امام رضا (ع) با تاکید برنظریه انسجام متن هالیدی و رقیه حسن

انسجام، مفهومی بنیادین در زبان شناسی است که به بررسی عوامل پیوستگی و ارتباط میان اجزای جمله، روابط بین جمله ای و ساختار کلی متن می پردازد. این اصطلاح که توسط زبان شناسان نقش گرا در حوزه تحلیل گفتمان مطرح شده است، نقش مولفه های انسجام بخش را در شکل گیری و سازمان دهی متن به صورت عمیق و همه جانبه مطالعه می کند. خطبه توحیدیه امام رضا(ع)، متنی دینی با محتوای عمیق توحیدی و غنای ادبی است که امام(ع) با بهره گیری هنرمندانه و هوشمندانه از عناصر انسجام بخش، ساختاری منسجم و نظام مند به آن بخشیده اند. این پژوهش بر پایه نظریه انسجام متن هالیدی و رقیه حسن، به بررسی دقیق و موشکافانه عوامل انسجام پیوندی و واژگانی این خطبه پرداخته است. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی ضمن تحلیل مولفه های انسجام بخش پیوندی، واژگانی و بلاغی، روابط بین گفتمانی و نقش این عناصر را در ساختار خطبه و انتقال مفاهیم فلسفی به طور جامع و نظام مند بررسی کرده است. یافته های پژوهش نشان می دهد در میان عناصر پیوندی، حرف ربط افزایشی «واو» بیشترین کاربرد و فراوانی را در متن داشته و در سطح واژگانی، امام(ع) از عناصر متعدد و متنوع انسجام واژگانی مانند تضاد، مقابله و مراعات النظیر به شکلی هنرمندانه بهره برده اند. این عناصر واژگانی که بر اساس روابط هم نشینی در زنجیره گفتار شکل گرفته اند، نقش برجسته تر و تاثیرگذارتری در ایجاد انسجام متن داشته اند. نتایج این پژوهش به روشنی آشکار می سازد که با استفاده از نظریه انسجام هالیدی و حسن می توان ضمن شناسایی عناصر انسجام بخش در متون دینی، چگونگی تاثیر این عناصر را در شکل گیری متن و انتقال شفاف و بدون ابهام مفاهیم عمیق فلسفی و دینی به شیوه ای علمی و روشمند تبیین کرد.

کلیدواژه ها:

امام رضا ، خطبه توحیدیه ، نظریه هالیدی و رقیه حسن ، انسجام ، واژگانی ، پیوندی