تحلیل الگوی فضایی توزیع فضاهای سبز شهری در کلان شهر تبریز با بهره گیری از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS)

در کلان شهر تبریز، سرانه فضای سبز در برخی مناطق شهری به کمتر از ۳ مترمربع می رسد، در حالی که استاندارد جهانی سازمان بهداشت جهانی ۹ مترمربع و استاندارد ملی ایران ۷ مترمربع است. با وجود این شکاف معنادار، تاکنون مطالعه ای که به طور نظام مند نشان دهد این کمبود در کدام مناطق و در کدام سطوح عملکردی (همسایگی، محلی، ناحیه ای) شدیدتر است، انجام نشده است. پژوهش حاضر با هدف پر کردن این خلا، به تحلیل الگوی فضایی توزیع فضاهای سبز شهری در تبریز با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) پرداخته است. روش تحقیق مبتنی بر تحلیل های مکانی و ارزیابی شعاع های دسترسی استاندارد است: ۳۰۰ متر برای پارک های همسایگی، ۷۵۰ متر برای پارک های محلی و ۱۲۰۰ متر برای پارک های ناحیه ای. ابزارهای به کاررفته شامل تحلیل فاصله، همپوشانی لایه ها، پهنه بندی شعاع دسترسی و محاسبه ضریب جینی می شود. یافته ها نشان می دهد توزیع فضای سبز در تبریز عمیقا ناعادلانه است. مناطق ۲، ۴ و ۸ با سرانه کمتر از ۳ مترمربع و پوشش دسترسی زیر ۶۰ درصد در وضعیت بحرانی قرار دارند، در حالی که مناطق ۵، ۷ و ۱۰ سرانه بالای ۷ مترمربع نشان می دهند. ضریب جینی در مناطق محروم تا ۴۳/۰ محاسبه شده است که بیانگر نابرابری شدید در دسترسی است و نشان می دهد توزیع موجود فراتر از نوسانات تصادفی، از الگویی ساختاریافته و جانبدارانه پیروی می کند. در پایان، راهکارهای عملیاتی شامل توسعه فضاهای سبز خرد در بافت های فرسوده (پارک جیبی، بام سبز، دیوار سبز)، ایجاد شبکه های سبز پیوسته و اولویت بندی سرمایه گذاری در مناطق ۲، ۴ و ۸ ارائه شده است. بهطور کلی میتوان گفت که بدون مداخله هدفمند و مبتنی بر داده های مکانی، شکاف فضایی در کلانشهرتبریز عمیق تر خواهد شد.

کلیدواژه ها:

فضاهای سبز شهری ، سرانه فضای سبز ، عدالت فضایی ، سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) ، کلانشهر تبریز