عنصر هنجاری در مسئولیت مدنی

یکی از مسائل مهم در مسئولیت مدنی پرسش از تعداد، چیستی، نقش و درجه اهمیت عناصر سازنده آن است. گاهی از آنها، جدا از مبنا، با عنوان ارکان مسئولیت مدنی یاد می شود که درستی تفکیک آنها در جای خود نیازمند بررسی است. موضوع این نوشتار اما، پرسمانی است که در باب طرح عنصر هنجاری، با تعریفی که در متن خواهد آمد، به عنوان یکی از عناصر سازنده مسئولیت مدنی وجود دارد. به این شرح که آیا وجود عنصر هنجاری در پیدایش مسئولیت مدنی لازم است؟ مفهوم و ماهیت آن چیست؟ درجه ناهنجاری مورد نیاز در آن چقدر است و گونه های مختلف آن کدام اند؟ هدف این نوشتار پاسخ به این پرسشها است که به شیوه توصیفی و تحلیلی بانجام می رسد. علت ضرورت این بحث تفسیر های مختلفی است که از مفهوم و ماهیت «خطا» به عنوان یکی از ارکان مسئولیت مدنی وجود دارد. فایده این بحث از جمله در فهم تفاوت مسئولیت غیرقراردادی با قراردادی و با مسئولیت مدنی ناشی از ارتکاب جرم؛ و رابطه مسئولیت مدنی با مسئولیت کیفری و اخلاقی؛ و در احراز وجود شرایط مسئولیت مدنی، بسیار آشکار است. براساس یافته های این پژوهش وجود عنصر هنجاری شرط ضروری و دائمی مسئولیت مدنی، و نه تضمین مسئولیت، است. ناهنجاری در اینجا صرفا به مفهوم ارتکاب فعل یا ترک فعل غیرمجاز است که یک تکلیف عام یا خاص را نقض می کند، از سر عمد باشد، یا غیرعمد. از این رو، مرز روشنی با عنصر روانی، شرایط اهلیت مسئولیت مدنی، رابطه فعل با فاعل و رابطه علیت دارد. انواع گوناگونی دارد که در متن آمده است.

کلیدواژه ها:

خطای مدنی ، عنصر روانی ، فعل تقصر آمیز ، فعل زیانبار ، فعل غیرقانونی ، فعل غیرمجاز ، فعل نامشروع