تحلیل تطبیقی نگاره های منتخب کلیله و دمنه در مکاتب نگارگری ایرانی دوره اسلامی

این پژوهش با هدف تحلیل تطبیقی نگاره های کتاب کلیله و دمنه در بستر هنر کتاب آرایی ایرانی اسلامی و با تمرکز بر نسبت دیالوگی متن و تصویر، سیر تحول بصری دو حکایت تمثیلی شیر و گاو و شیر و خرگوش را در مکاتب نگارگری از سده های میانه تا دوره تیموری بررسی می کند. پرسش اصلی آن است که زبان بصری این نگاره ها در مکاتب مختلف چگونه مفاهیم کلیدی فلسفه سیاسی و اخلاقی را صورتبندی می کند و این صورتبندی ها چه نسبتی با زمینه تاریخی و اندیشه اسلامی ایرانی هر دوره دارد. روش پژوهش، توصیفی تحلیلی با رویکرد تاریخی تطبیقی است و داده ها با استفاده از منابع کتابخانه ای و بررسی نسخه های مصور معتبر کلیله و دمنه در دوره اسلامی گردآوری و سپس با تمرکز بر ترکیب بندی صفحه، آرایش متن و تصویر، رنگ پردازی و شیوه تصویرسازی حیوانات به صورت تطبیقی بررسی شد. یافته ها نشان می دهد که در عین تداوم ساختارهای روایی، صورت بندی بصری این دو حکایت از بازنمایی بی واسطه و پویای کشمکش قدرت در دوره ایلخانی، به سوی صورتبندی نمادین و متکامل مفاهیمی چون عدل، حکمت و نظم آرمانی در قالب زیبایی شناسی باغ منظم دوره تیموری تحول یافته است. این گذار، نه تنها تحول سبکی، بلکه بازتاب دگردیسی در اندیشه سیاسی و تعمیق رویکرد اسلامی ایرانی به هنر به مثابه رسانه ای تعلیمی است. اهداف پژوهش:۱. شناسایی و طبقه بندی مهم ترین نسخه های مصور کلیله و دمنه در مکاتب نگارگری ایران و تبیین سیر تحول زیبایی شناختی و ساختاری در بازنمایی بصری دو حکایت شیر و گاو و شیر و خرگوش.۲. تحلیل تطبیقی این نگاره ها بر مبنای چارچوب نظری نسبت متن تصویر، نمادپردازی و زمینه مندی تاریخی، با هدف کشف چگونگی صورتبندی مفاهیم سیاسی و اخلاقی در زبان بصری هر دوره.سوالات پژوهش:۱. ویژگی های سبکی و ساختاری ممیزه نگاره های دو حکایت شیر و گاو و شیر و خرگوش در مکاتب اصلی نگارگری ایرانی اسلامی چیست و مفاهیم کلیدی حکمت سیاسی و عملی (قدرت، عدالت، عقل، فریب) چگونه از طریق عناصر بصری در آنها صورتبندی شده اند؟۲. صورتبندی های بصری مشاهده شده چه نسبتی با تحولات تاریخی، زمینه فکری اسلامی ایرانی و الگوهای حمایتی هر دوره برقرار می سازند و چه تصویری از تداوم و تحول هنر تعلیمی در تمدن اسلامی ارائه می دهند؟

کلیدواژه ها:

کلیله و دمنه ، نگارگری ایرانی ، مکاتب نقاشی دوره اسلامی ، نسبت متن و تصویر ، ادبیات تعلیمی و تمثیلی