سیر تحول تاریخی و تحلیل نقوش گنبد در معماری ایرانی دوران تیموری و صفوی

معماری در هر تمدن و اقلیم، تجسمی از سبک زندگی، سنت، باورها و فرهنگ جامعه است و بخش مهمی از تاریخ پیشرفت و تحولات اجتماعی را نیز شامل می­شود. در این میان طراحی نقشه، نمای ظاهری و اجرای تزیینات بنا نمادی از میزان توجه و دقتی است که معماران و صاحبان حکومت در هر دوره، به عنوان نشانه­هایی از توان، ذوق، مهارت، اعتقاد و قدرت سیاسی خود در ساخت معماری آن سرزمین به کار می­بردند. با ظهور و ورود دین مبین اسلام، مساجد از نخستین بناهایی بود که توسط معماران مسلمان به منظور محل عبادت مومنین، شریف­ترین و ظریف­ترین هنرها را به نمایش گذاشت. بررسی سیر تحول گنبد و تزیینات آن در دوران تیموری و صفوی که هر دو به شکوه معماری ایران معروف هستند انگیزه­ی انجام این پژوهش بود تا تاثیرات عوامل داخلی و خارجی همچون تغییرات دین، نوع حکومت، تحولات فرهنگی و تفاوت­هایی این­چنین در طراحی نقوش و روش­های ساخت در آن مورد مطالعه­ی تطبیقی قرار گیرد. روش گردآوری اطلاعات این پژوهش بنیادی بر اساس مطالعات اسنادی و منابع کتابخانه­ای انجام شد و ماهیت تحلیل یافته­ها نیز تاریخی و توصیفی بود. لازم به ذکر است برای انتخاب جامعه آماری و نمونه­ها­ی مطالعاتی، مسجد بی­بی خانم (دوره تیموری) و مدرسه چهارباغ اصفهان (دوره صفوی) موردنظر قرار گرفت. در نهایت مهم­ترین یافته­ها و نتایج این پژوهش به این قرار است که سیر تحول نقوش و تزیینات گنبد از دوره تیموری تا صفوی رشد کمی و هم کیفی قابل توجهی داشته ضمن آن که تغییر فنون اجرای پوشش گنبدها از کاشی معرق به هفت رنگ علی رغم افت کیفیت؛ افزایش سرعت پیشرفت کار، امکان اجرای جزئیات نقوش اسلیمی و تنوع بیشتر رنگ را برای هنرمندان دوران صفوی مهیا نمود. این در حالی است که کارکرد گنبد در وجوه معنوی و تجلیات شکوه و زیبایی، برای هر دو دوره بستری برای سلوک روحانی و بیان عارفانه معماران، هنرمندان و سفارش دهندگان (حاکمان و پادشاهان وقت) مسلمان بود.اهداف پژوهش:۱. بازخوانی سیر تحول تاریخی و تحلیل نقوش گنبد در معماری ایرانی دوران تیموری و صفوی.۲. دستیابی به رابطه نقوش گنبد با کارکرد آن.سوالات پژوهش:۱. سیر تحول و تفاوت معماری گنبد و نقوش آن در دوران تیموری و صفوی دو دوره باشکوه معماری اسلامی چیست؟۲.رابطه نقوش و تزیینات گنبد با کارکرد آن‎ در دوره تیموری و صفوی چیست؟

کلیدواژه ها:

معماری اسلامی ، نقوش گنبد ، دوره تیموری ، دوره صفوی