واکاوی الگوهای جوی موثر در موج های گرم دوره سرد سال در استان اردبیل طی سال های ۲۰۲۰-۱۹۸۰

پژوهش حاضر با هدف بررسی الگوهای همدیدی موثر بر شکل گیری امواج گرمایی در فصل سرد سال در استان اردبیل طی یک دوره ۴۱ ساله (۱۹۸۰ تا ۲۰۲۰) انجام شد. بدین منظور داده های دمای بیشینه ی روزانه ایستگاه های همدیدی اردبیل، پارس آباد و مشگین شهر گردآوری شد و امواج گرمایی بر اساس شاخص صدک ۹۵ام، به گونه ای تعریف شدند که روزهای با دمای بیش از آستانه ماهانه و با حداقل تداوم سه روز متوالی را دربرگیرند. برای تحلیل شرایط جوی موثر، از داده های فشار سطح دریا و ارتفاع ژئوپتانسیل تراز ۵۰۰ هکتوپاسکال پایگاه NCEP/NCAR استفاده گردید و الگوهای غالب با روش خوشه بندی سلسله مراتبی Ward شناسایی شد. یافته ها نشان داد بیشترین آستانه گرمایی (صدک ۹۵ام) هر سه ایستگاه به ماه آوریل تعلق دارد. طی دوره مطالعه، تعداد امواج گرمایی در ایستگاه های اردبیل، مشگین شهر و پارس آباد به ترتیب ۳۹، ۲۶ و ۲۰ موج بود. ایستگاه اردبیل بیشترین فراوانی و ایستگاه مشگین شهر بیشترین تداوم موج گرمایی را تجربه کرده اند. بر اساس نتایج خوشه بندی، امواج گرمایی با تداوم حداقل پنج روزه در دو الگوی اصلی همدیدی دسته بندی شدند: در الگوی نخست (نمونه: ۱۵ مارس ۲۰۱۰): استقرار پرفشار در سطح زمین و پرارتفاع در تراز میانی جو موجب نزول هوا و گرمایش بی دررو گردیده و در الگوی دوم (نمونه: ۱۰ دسامبر ۱۹۹۸): تشکیل پرفشار گسترده در سطح زمین و قرارگیری منطقه جلوی یک فرود عمیق در تراز ۵۰۰ هکتوپاسکال سبب نفوذ جریانات گرم از عرض های جنوبی و جنوب غربی به استان شده است. در هر دو الگو، چرخش ساعتگرد سامانه های پرفشاری، عامل انتقال هوای گرم از عرض های پایین تر به استان اردبیل بوده است.

کلیدواژه ها:

تحلیل همدیدی ، خوشه بندی ، موج گرم