محیط زیست به مثابه مسئله امنیتی در ایران: آینده پژوهی پیامدهای دفاعی نقض حق بر محیط زیست سالم

هدف: تشدید بحران های زیست محیطی در ایران، به ویژه کم آبی، تخریب تالاب ها و فشارهای اقلیمی، این حوزه را به متغیری اثرگذار بر امنیت انسانی و ثبات دفاعی تبدیل کرده است. در این چارچوب، حق بر محیط زیست سالم مندرج در اصل پنجاهم قانون اساسی، صرفا یک حق زیست محیطی نیست، بلکه مولفه ای راهبردی در مدیریت ریسک های جنایی و امنیتی ناشی از تخریب منابع طبیعی محسوب می شود. هدف پژوهش، تحلیل آینده محور نسبت این حق با ریسک های امنیتی–دفاعی در افق میان مدت است.روش شناسی: با رویکرد آینده پژوهی اکتشافی و تحلیل مضمون نظام مند اسناد حقوقی، قوانین، گزارش های رسمی و منابع معتبر انجام شد. پس از استخراج پیشران ها، روابط آن ها با ماتریس اثرات متقابل تحلیل گردید. دو عدم قطعیت راهبردی (سطح حکمرانی و شدت فشار اقلیمی) مبنای ماتریس ۲×۲ سناریوها قرار گرفت. مقایسه سناریوها بر اساس شاخص کمی ریسک امنیتی–دفاعی Risks=۰.۲(R۱+R۲+R۳+R۴+R۵) انجام شد.یافته ها: شش پیشران کلیدی شناسایی و چهار سناریو ترسیم شد. نتایج نشان داد سناریوی مبتنی بر تقویت حکمرانی و اجرای موثر قانون، کمترین مقدار شاخص کل ریسک سناریو را تولید می کند.نتیجه گیری: تقویت حکمرانی پیشگیرانه و ادغام ریسک های زیست محیطی در برنامه ریزی دفاع غیرعامل، کم ریسک ترین مسیر برای تحقق پایدار حق بر محیط زیست سالم و کاهش تهدیدات امنیتی–دفاعی است.

کلیدواژه ها:

امنیت زیست محیطی ، حق بر محیط زیست سالم ، آینده پژوهی ، جرایم محیط زیستی ، امنیت انسانی