همسوسازی ضوابط طراحی فضاهای آموزشی با اصول روان شناسی محیط: تحلیل تطبیقی و راهکارهای سیاستی

این پژوهش با هدف تحلیل تطبیقی ضوابط طراحی فضاهای آموزشی کشور با استانداردهای بین المللی از منظر روان شناسی محیط انجام شد تا میزان هم پوشانی شاخص های کالبدی با نیازهای ادراکی و تربیتی فراگیران تبیین گردد. روش تحقیق از نوع ترکیبی کیفی–کمی بوده و بر پایه تحلیل محتوای هدایت شده و کمی سازی هم پوشانی میان شش سند ملی شامل نشریه های ۶۹۷، ۲۳۲، ۳۴۳، ۸۴۷، سند تحول بنیادین و زیرنظام فضا و فناوری، با چهار استاندارد جهانی LEED، WELL، OECD LEEP و DfE BB۱۰۳ استوار است. در این پژوهش، بیش از ۳۵۰ بند و گزاره مرتبط با طراحی فضاهای آموزشی در فرآیند کدگذاری کیفی–کمی مورد تحلیل قرار گرفت. میزان هم پوشانی شاخص ها بر اساس فراوانی کدهای مشترک میان خوشه های روان شناسی محیط و بندهای ضوابط، و تبدیل آن ها به درصد پوشش نسبی محاسبه شد. چارچوب کدگذاری شامل پنج خوشه تعامل اجتماعی، ایمنی و کنترل، طبیعت و بهزیستی، خوانایی، و بار شناختی است. یافته ها نشان می دهد میانگین هم پوشانی ضوابط ملی با معیارهای جهانی حدود ۴۰٪ است؛ به طوری که خوشه ایمنی با ۷۰٪ بالاترین و بار شناختی با ۲۵٪ پایین ترین میزان پوشش را دارد که دلالت بر غلبه رویکرد کالبدی–کنترلی بر رویکرد ادراکی–تعاملی دارد. بر این اساس، پیامدهای سیاستی در سه سطح بازنگری راهبردی ضوابط ملی، طراحی مبتنی بر کیفیت های ادراکی و حس تعلق، و مدیریت انعطاف پذیر فضاهای آموزشی پیشنهاد می شود. نوآوری پژوهش در ارائه تحلیل تطبیقی نظام مند ضوابط طراحی فضاهای آموزشی کشور با استانداردهای معتبر جهانی و تبدیل مفاهیم نظری روان شناسی محیط به شاخص های قابل تحلیل در سطح سیاست گذاری آموزشی است.

کلیدواژه ها:

طراحی فضاهای آموزشی ، روانشناسی محیط ، استانداردهای جهانی مدارس ، هم پوشانی کالبدی ادراکی در آموزش ، تحلیل تطبیقی ضوابط ملی