صورت بندی انتقادی مسئله حفاظت از میراث مذهبی در پرتو اسناد بین المللی و رویکردهای معاصر

میراث مذهبی در گفتمان معاصر، مفهومی با حدود ثابت و تعریفی یکدست به شمار نمی آید؛ زیرا در پیوند میان دین، فرهنگ، سیاست و میراث سازی شکل می گیرد و معنای آن با گزینش، بازنمایی و رسمیت بخشی نهادهای میراثی دگرگون می شود. مسئله اصلی از فاصله میان برداشتی پدید می آید که گروه های دینی از مکان دارند و صورتی که نظام های حقوقی و اداری برای شناسایی، ارزیابی و مدیریت آن پدید می آورند. بدین سبب، حفاظت از این میراث تنها با تشخیص ویژگی های تاریخی و معماری تحقق نمی یابد و به شناخت منطق هایی نیاز دارد که ارزش مذهبی را به موضوعی عمومی و قابل سیاست گذاری تبدیل می کند. هدف نوشتار، تبیین تحول مبانی، گسترش قلمرو مداخله و بازشناسی چالش های حفاظت از میراث مذهبی در اسناد بین المللی است. مطالعه با رویکردی کیفی، ماهیتی توصیفی تحلیلی و روش اسنادی صورت گرفت. پیکره تحلیل را کنوانسیون ها، منشورها، بیانیه ها، توصیه نامه ها و متون حقوقی، نظری و مدیریتی تشکیل داد. اسناد با نمونه گیری هدفمند برگزیده شد و پس از سنجش اصالت، اعتبار، نمایایی و معناداری، گزاره های مرتبط استخراج و در دسته های زمانی و موضوعی سامان یافت. سپس روابط درونی، گسست ها و مسیرهای تحول با استدلال منطقی و تفسیر تطبیقی واکاوی شد. یافته ها نشان می دهد حمایت از مکان های مذهبی از مصونیت در مخاصمه و تضمین آزادی عبادت آغاز شد و به تدریج ارزش های تاریخی، معماری، فرهنگی و معنوی، همراه با بستر، منظر، مشارکت و مدیریت پایدار را دربرگرفت. با وجود این گسترش، ارزش قدسی هنوز با معیارهای عمومی میراث شناخته می شود، تفکیک امر ملموس و ناملموس پیوند زنده عناصر مکان را مختل می سازد و جایگاه گروه متولی نیز از سطح مشورت فراتر نمی رود. بر این پایه، موضوع حفاظت را باید رابطه ای تاریخی و پویا میان معنای مذهبی، صورت مادی، کاربرد و تداوم اجتماعی مکان دانست. در پایان، اعتبار هر مداخله به میزان پاسداشت دلالت قدسی مکان، نظم حضور و نقش موثر گروه متولی وابسته است.

کلیدواژه ها:

میراث مذهبی ، ارزش قدسی ، اسناد بین المللی ، چالش های حفاظت ، ابعاد ملموس و ناملموس