تقنین شریعت و واکاوی چالش های فقهی-حقوقی آن در پرتو اندیشه فقهای اهل تشیع و تسنن

چکیدهبا توجه به ظهور و گسترش نظام حقوقی دولت-ملت مدرن، این پژوهش به بررسی بنیادین و تحلیلی چالش های ذاتی فرآیند «تقنین شریعت» اسلامی می پردازد، تلاشی که اصول فقه را به قوانین مدون تبدیل می کند. مسئله اصلی شناسایی نقاط تعارض میان ماهیت اجتهادی، موردی و فرانهادی احکام فقهی با الزامات ساختاری نظام های حقوقی پوزیتیویستی(قطعیت، عام الشمول و الزام بودن) است. هدف مقاله، تبیین و تحلیل تعارض ذاتی میان طبیعت اجتهادی فقه و الزامات ساختاری قانون گذاری مدرن و پیامدهای آن بر قلمرو شریعت در نظم حقوقی عمومی است. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد کتابخانه ای-اسنادی، با استناد به متون فقهی و حقوقی در پرتو دو سنت فقهی امامیه و اهل تسنن، به ارزیابی انتقادی دیدگاه قائلان به تقنین شریعت پرداخته است.یافته ها حاکی از آن است که این تعارض در سطح مبنایی شامل تفاوت ماهوی میان شریعت الهی و قانون بشری، معضل تعیین قلمرو شریعت در برابر قوانین اجتماعی عرفی، چالش تکثر فتاوا و فقدان معیار واحد برای تقنین و سلب قدرت اجتهاد قاضی در پرتو الزام به قانون مصوب نمود پیدا می کند. از سوی دیگر، چالش های ناشی از مفاهیم متجدد شامل محدودسازی قلمرو شریعت تحت حاکمیت قانون عرفی، استحاله معنایی مفاهیم فقهی در حقوق موضوعه، تغییر مرجعیت از فقیه به حقوقدان، و تضاد در باب تضمین حقوق اقلیت هاست. در نتیجه، بزرگترین شکاف نظری در این حوزه پژوهشی، فقدان یک نظریه منسجم فقهی-حقوقی بومی است که سازوکار اجتهادی را با ساختار قانون گذاری مدرن پیوند دهد و از انزوای حکمی شریعت جلوگیری کند.