شناسایی و بررسی عوامل محیطی تعلیم برکاهش اثر بخشی تحصیلی شاگردان در نهادهای تعلیمی

نظام تعلیم و تربیت به دلیل پیچیدگی عوامل انسانی، تنوع اهداف و دشواری فرآیند یاددهی‑یادگیری، همواره با آفات متعددی مواجه است که مهم ترین آنها کاهش اثربخشی نهادهای تعلیمی و افت کیفیت تحصیلی دانش آموزان است. پژوهش ها نشان می دهد این معضل همه ساله منابع اقتصادی و انسانی قابل توجهی را هدر داده و پیامدهای مخربی بر زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی فراگیران برجای می گذارد. کاهش اثربخشی، پدیده ای چندوجهی با ریشه های فرهنگی، سیاسی، مدیریتی، اقتصادی، اجتماعی و تعلیمی بوده و افزون بر مشکلات آموزشی، به ناهنجاری های رفتاری، اخلاقی و اجتماعی نیز دامن می زند. پرسش اصلی تحقیق آن است که عوامل محیطی تعلیم چه نقشی بر اثربخشی نهادها و کیفیت تحصیلی دانش آموزان دارند. بر اساس پیشینه، این مسئله به عوامل فردی فراگیران، عوامل درون محیطی و عوامل برون سازمانی (اجتماعی) وابسته است. در این پژوهش، عوامل برون سازمانی خنثی در نظر گرفته شدند تا تاثیر متغیرهای محیطی با دقت بیشتری شناسایی شود. جامعه آماری، لیسه نمونه دولتی محمد آصف مایل در کابل بوده و داده ها با پرسشنامه محقق ساخته به روش لیکرت گردآوری و با آمار توصیفی‑استنباطی و نرم افزار SPSS  تحلیل شدند. یافته ها نشان داد تمام گویه های پرسشنامه دارای بار عاملی بالاتر از ۰٫۶ هستند و همه عوامل مطرح شده در فرضیه ها در افت کیفیت تحصیلی نقش دارند. در دسته بندی نهایی با نمودار دایره ای رنکینگ، چهار گروه عامل محیطی شناسایی شد: ویژگی های رفتاری و ذهنی دانش آموزان، رفتار حرفه ای اساتید، شخصیت و تخصص مدیر، و ساختار سازمانی حاکم بر نظام تعلیمی. در این میان، عوامل مرتبط با مدیریت لیسه از جمله غیرتخصصی بودن مدیر، ناآشنایی با علوم تربیتی، ضعف در مهارت های مدیریتی، و فقدان انگیزه و رقابت کاری، بیشترین تاثیر را در کاهش اثربخشی تحصیلی دانش آموزان داشته اند.