مسئولیت کیفری هوش مصنوعی خودمختار در تصمیم گیری حیاتی

پژوهش حاضر چالش های نوین سیستم های هوش مصنوعی خودمختار در حقوق کیفری را با تمرکز بر تصمیم گیری های حیاتی واکاوی می کند. این فناوری ها با استقلال عملیاتی و یادگیری ماشینی، بنیان های سنتی مسئولیت کیفری (عنصر روانی، مادی و رابطه سببی) را مختل کرده اند. فقدان قصد مجرمانه در موجودیت غیربیولوژیک و پیچیدگی الگوریتم های جعبه سیاه، «شکاف مسئولیت» ایجاد کرده و به مصونیت عملی این سیستم ها منجر می شود.با روش توصیفی-تحلیلی و مطالعه تطبیقی در نظام های حقوقی اتحادیه اروپا، ایالات متحده و ایران، مدل های مسئولیت (از تقصیر و تولیدکننده تا شخصیت حقوقی محدود) ارزیابی شد. یافته ها حاکی از کارایی پایین رویکردهای واکنشی سنتی در برابر چارچوب های پیشگیرانه و ریسک محور است.در پاسخ، «مدل مسئولیت توزیع شده بر پایه ریسک» پیشنهاد شد که مسئولیت را سلسله مراتبی میان ارائه دهندگان، بهره برداران و شخصیت حقوقی الکترونیکی محدود برای سیستم های پرریسک توزیع می کند. این مدل با ادغام رویکرد پیشگیرانه اروپایی، انعطاف قضایی آمریکایی و ارزش های فقهی ایران، از مکانیسم هایی مانند صندوق های جبران جمعی، حسابرسی اجباری و استانداردهای توضیح پذیری بهره می برد تا تعادل میان نوآوری و امنیت عمومی/عدالت کیفری برقرار کند. پژوهش راهکارهایی برای اصلاحات قانونی در ایران جهت همسویی با استانداردهای جهانی ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

مسئولیت کیفری ، هوش مصنوعی خودمختار ، تصمیم گیری حیاتی ، شکاف مسئولیت ، شخصیت حقوقی الکترونیکی