کاربرد داده های عصب شناختی در ارزیابی مسئولیت کیفری در حقوق کیفری ایران

این پژوهش با رویکرد توصیفی تحلیلی و میان رشته ای به بررسی امکان و حدود کاربست داده های عصب شناختی در ارزیابی مسئولیت کیفری در حقوق کیفری ایران می پردازد. پرسش اصلی تحقیق آن است که آیا شواهد حاصل از تصویربرداری و پایش فعالیت مغزی (مانند fMRI و EEG) می توانند در احراز عناصر عقل، قوه تمییز و اختیار نقش موثر و قابل استناد ایفا کنند یا خیر. یافته ها نشان می دهد که هرچند این فناوری ها قادرند قرائنی درباره نارسایی های شناختی، اختلال در کنترل تکانه و نقص در پردازش هیجانی فراهم آورند اما شکاف های علیت، هنجاری و تفسیر حقوقی مانع از استناد مستقل به آنها در تشخیص مسئولیت کیفری می گردد. بر اساس اصول حقوق کیفری ایران و مبانی فقه امامیه، داده های عصبی تنها در کنار ارزیابی های روان پزشکی قانونی و شواهد رفتاری و عمدتا در مقام دلیل تکمیلی برای تخفیف یا تعدیل مجازات قابل پذیرش اند. نتیجه پژوهش بر لزوم اتخاذ رویکردی محتاطانه و تلفیقی تاکید دارد و پیشنهاد می کند بهره گیری از داده های مغزی در دادرسی، صرفا با رعایت استانداردهای اعتبارسنجی علمی، قاعده درء، صیانت از کرامت انسانی و منع جبرگرایی زیستی صورت گیرد. نوآوری مقاله در تبیین چارچوبی فقهی حقوقی برای تعیین حدود استنادپذیری داده های عصب شناختی در احراز مسئولیت کیفری است.

کلیدواژه ها:

علوم اعصاب ، داده های عصب شناختی ، مسئولیت کیفری ، تحریک مغزی غیرتهاجمی ، عصب اخلاق