ماهیت و روش روانشناسی اسلامی

هدف پژوهش ارائه چهارچوب نظری نظام مند و شفاف برای معرفی ماهیت دانش روان شناسی اسلامی، با استفاده از تلفیق فهم روشمند نصوص دینی و روش های بررسی تجربی، و تمایز این حیطه از دانش، از سایر معارف بوده است. پژوهش حاضر یک مطالعه بنیادین - نظری از نوع «روش شناختی» است که با روش توصیفی - تحلیلی انجام شده است. در این مقاله با تحلیل روش شناسی علم تجربی، روش شناسی فهم نصوص دینی و متکی بر اعتبار معرفت شناختی هریک، تلاش شده است تا شیوه ای برای تلفیق آنها در قالبی نقلی عقلی تجربی، واجد اعتبار معرفت شناختی و ارزش کاربردی در زمینه روان شناسی ارائه شود. این بررسی نشان داد که اولا امکان دستیابی به «علم روان شناسی اسلام پایه» وجود دارد؛ ثانیا روان شناسی اسلامی نه فقط یک برداشت روان شناسانه از نصوص اسلامی، بلکه نوعی علم تجربی روان شناسی بر پایه پارادایم (الگوواره) اسلامی است. به عبارتی روان شناسی اسلامی لزوما به معنای استخراج تمامی گزاره ها و ابزارهای کاربردی روان شناسی از متون وحیانی نیست، بلکه اسلامی بودن آن در گرو تبیین یافته های تجربی بر اساس پیش فرض های هستی شناختی، ارزش شناختی و انسان شناختی اسلامی است؛ ثالثا امکان تلفیق سه روش معرفتی نقلی، عقلی و تجربی برای تولید علم دینی، به ویژه روان شناسی اسلامی به شکلی که از دیدگاه معرفت شناختی اعتبار کافی داشته و دارای ارزش کاربردی باشد، وجود دارد؛ رابعا تفاوت بخش تجربه ناپذیر «معارف اسلامی» با «علم تجربی روان شناسی اسلامی» و کاربرد هرکدام روشن شد.

کلیدواژه ها:

روان شناسی اسلامی ، علم دینی ، روش تجربی ، روش عقلی ، روش نقلی