مدل مفهومی سرمایه معنوی بر اساس آیات و روایات

سرمایه معنوی به عنوان یکی از ابعاد نوین سرمایه انسانی و اجتماعی، نقش مهمی در ارتقای سلامت روان، انسجام اجتماعی و پایداری اخلاقی ایفا می کند. بااین حال، بخش عمده مدل های موجود در این حوزه مبتنی بر رویکردهای غربی و فاقد پیوند مستقیم با منابع دینی هستند. پژوهش حاضر با هدف تدوین و اعتبارسنجی مدل مفهومی سرمایه معنوی بر پایه منابع اسلامی انجام شده است. روش به کاررفته در این پژوهش، تحلیل کیفی محتوای متون دینی بود که در پنج مرحله شامل مشاهده نظام مند، غرقه شدن در محتوا، صورت بندی داده ها، اعتبارسنجی یافته ها، بازبینی و ارائه گزارش نهایی انجام شد. نتایج به دست آمده منجر به شناسایی ده مولفه کلیدی در سه لایه بنیادین (طرح واره توحیدی، اعمال عبادی و معرفت دینی، نیت خالص)، لایه واسط (ذکر و تذکر، قناعت، حسن خلق، تنظیم زمانی اخروی) و لایه پیامدی (طمانینه نفس، تاب آوری معنوی، ثبات اخلاقی) به عنوان مدل مفهومی سرمایه معنوی گردید. سپس با استفاده از نظر پنج نفر از خبرگان حوزه های علوم دینی و روان شناسی، اعتبارسنجی یافته ها بر اساس دو شاخص «متقن بودن» و «مفید بودن» صورت گرفت. با محاسبه میزان تراکم اعتبار، میانگین شاخص متقن بودن مولفه ها ۸۵/۰ و شاخص مفید بودن ۸۲/۰ به دست آمد که بیانگر استحکام نظری و کاربردی مدل است. بر اساس یافته ها، مدل پیشنهادی با ترکیب بنیان های دینی و روان شناختی، چارچوبی جامع و بومی برای ارتقای سرمایه معنوی فراهم می آورد و قابلیت استفاده در حوزه های آموزشی، مشاوره ای، بالینی و سازمانی را دارد.

کلیدواژه ها:

سرمایه معنوی ، منابع اسلامی ، مدل سه لایه ، قرآن کریم ، روان شناسی اسلامی